Adolat va qonuniylik himoyachisi boʻlgan prokurorlar.

Adolat — jamiyatning mustahkam poydevori, qonun esa uning barqarorligini ta’minlovchi asosiy mezondir. Qonun ustuvor bo‘lgan davlatda insonning huquq va erkinliklari himoya qilinadi, fuqarolarning davlatga bo‘lgan ishonchi mustahkamlanadi. Bunday jamiyatni shakllantirishda huquqni muhofaza qiluvchi organlar, xususan, prokuratura organlari muhim o‘rin tutadi.

Prokuror — bu shunchaki qonun normalarini qo‘llovchi mansabdor shaxs emas. U zimmasiga katta mas’uliyat yuklangan, har bir qarori inson taqdiriga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan huquqshunosdir. Shu sababli prokuror faoliyatida qonunni bilishning o‘zi yetarli emas. Qonunni to‘g‘ri anglash, vaziyatga xolis baho berish, dalillarni sinchkovlik bilan o‘rganish va adolat mezonlariga sodiq qolish ham nihoyatda muhimdir.

Bugungi kunda huquqiy davlatni rivojlantirish, qonuniylikni mustahkamlash va inson manfaatlarini ta’minlash masalalari prokuratura faoliyatining dolzarbligini yanada oshirmoqda.

Prokuror — qonuniylik va adolat himoyachisi

Prokuratura organlarining asosiy vazifalaridan biri qonunlarning aniq va bir xilda bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirishdan iborat. Shu bilan birga, prokuratura qonunchilikda belgilangan boshqa vakolatlar doirasida ham faoliyat olib boradi.

Prokurorning kasbiy faoliyati faqat jinoyatlarni fosh etish yoki aybdorlarni javobgarlikka tortish bilan cheklanmaydi. Uning faoliyatida qonuniylikni ta’minlash, huquqbuzarliklarning oldini olish, qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarni himoya qilish va fuqarolarning huquqlari buzilishiga yo‘l qo‘ymaslik kabi masalalar ham muhim ahamiyatga ega.

Haqiqiy prokuror har qanday vaziyatda shaxsiy qarashlar, tashqi bosim yoki manfaatlar ta’sirida emas, balki qonun va ishonchli dalillar asosida ish tutishi kerak. Chunki adolatning qaror topishi faqat huquqiy normalarning mavjudligiga emas, balki ularning to‘g‘ri va vijdonan qo‘llanilishiga ham bog‘liq.

Shu ma’noda, prokurorning eng katta quroli uning mansabi emas, balki bilimlari, halolligi, qat’iyati va qonunga bo‘lgan sadoqatidir.

Inson huquqlari — prokuror faoliyatining muhim mezoni

Huquqiy davlatning asosiy belgilaridan biri inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni va qadr-qimmatini oliy qadriyat sifatida e’tirof etishdir. Inson huquqlarini himoya qilish esa huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatining muhim yo‘nalishlaridan hisoblanadi.

Prokuror har bir ishni o‘rganishda nafaqat qonun buzilishi holatlarini aniqlashi, balki inson huquqlariga rioya etilganini ham sinchkovlik bilan baholashi lozim. Shaxsning aybdorligi qonuniy tartibda isbotlanmaguncha uning aybsizligi prezumpsiyasiga rioya etilishi, protsessual huquqlari ta’minlanishi va qonunga xilof usullarga yo‘l qo‘yilmasligi adolatli huquqiy jarayonning muhim shartlaridir.

Masalan, jinoyat sodir etganlikda gumon qilinayotgan shaxsga nisbatan munosabatda ham qonuniylik va xolislik saqlanishi shart. Prokurorning vazifasi faqat ayblovga asos bo‘ladigan holatlarni izlashdan iborat emas. Ish uchun ahamiyatli bo‘lgan barcha dalillarni har tomonlama va xolisona baholash ham muhimdir.

Zero, bir insonning huquqi buzilishi faqat o‘sha shaxsning muammosi bo‘lib qolmaydi. U jamiyatning adolatga bo‘lgan ishonchiga ham ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli inson huquqlarini himoya qilish prokuror faoliyatida oddiy rasmiy talab emas, balki yuksak kasbiy va ma’naviy mas’uliyatdir.

Prokuror qanday fazilatlarga ega bo‘lishi kerak?

Prokurorlik kasbi chuqur huquqiy bilim, kuchli iroda va yuksak ma’naviy fazilatlarni talab qiladi. Chunki ushbu kasb egasi murakkab vaziyatlarda tezkor, ammo puxta o‘ylangan qarorlar qabul qilishi, turli manfaatlar to‘qnashgan sharoitlarda esa qonuniylik mezonlariga sodiq qolishi kerak.

Birinchidan, halollik prokurorning eng muhim fazilatidir. Halollik mavjud bo‘lmagan joyda qonuniylikka bo‘lgan ishonch zaiflashadi. Mansab vakolatlaridan shaxsiy manfaat yo‘lida foydalanish esa nafaqat kasbiy etikaga, balki qonun talablariga ham zid bo‘lishi mumkin.

Ikkinchidan, xolislik har qanday ishga bir tomonlama yondashmaslikni anglatadi. Prokuror voqea-hodisalarni taxminlar yoki hissiyotlar asosida emas, balki tekshirilgan faktlar va qonun talablariga muvofiq baholashi lozim.

Uchinchidan, mas’uliyat har bir qarorning huquqiy va ijtimoiy oqibatlarini anglashda namoyon bo‘ladi. Prokurorning qarori insonning huquqiy holati, jamiyat xavfsizligi va qonuniy manfaatlariga ta’sir qilishi mumkin. Shuning uchun har bir xulosa puxta tahlilga asoslanishi zarur.

To‘rtinchidan, doimiy bilim olishga intilish zamonaviy huquqshunos uchun zarurdir. Qonunchilik, huquqni qo‘llash amaliyoti va jamiyatdagi munosabatlar rivojlanib borar ekan, prokuror ham o‘z bilim va ko‘nikmalarini muntazam takomillashtirishi kerak.

Demak, kuchli prokuror — faqat qonun moddalarini yoddan biladigan mutaxassis emas. U huquqiy bilimni insoniylik, halollik va adolat tuyg‘usi bilan uyg‘unlashtira oladigan shaxsdir.