Liderlar Online6 daqiqa
«Biz rivojlanyapmizmi yoki shunchaki bandmiz?»
Inson, jamiyat va zamonaviy hayotdagi ko‘rinmas poyga haqida mulohaza.

BIZ RIVOJLAN YAPMIZMI YOKI SHUNCHAKI BANDMIZ? Zamonaviy insonning ko‘zga ko‘rinmas poygasi va o‘zligini yo‘qotish xavfi
Bir kuni atrofingizdagi insonlarning deyarli barchasi sizdan oldinga o‘tib ketayotgandek tuyulganmi? Kimdir ishga joylashgan, kimdir xorijda o‘qiyapti, yana kimdir o‘z biznesini boshlagan. Kimdir yangi til o‘rgangan, kimdir katta maqsadlariga erishgan. Siz esa kundalik ishlaringiz, o‘qishingiz va rejalaringiz bilan bandsiz. Shunga qaramay, kun oxirida o‘zingizga bir savol berasiz: «Men-chi? Men nima qilyapman?»
Qizig‘i shundaki, bu savol ko‘pincha hech narsaga erishmagan insonning emas, balki ko‘p harakat qilayotgan, nimagadir intilayotgan insonning xayoliga keladi. Chunki bugungi kunda inson faqat o‘z maqsadlari sari intilmayapti. U bir vaqtning o‘zida boshqalarning natijalariga ham yetib olishga urinmoqda.
Ehtimol, zamonaviy insonning eng katta muammolaridan biri ham shudir: biz o‘z hayotimizni qurish bilan birga, boshqalarning hayotiga ham ulgurishga harakat qilyapmiz.
Ko‘rinayotgan hayot va yashalayotgan hayot
Bugun inson uyg‘onishi bilan telefoniga qaraydi. Kimdir yangi lavozimga tayinlangan, kimdir chet elga ketgan, yana kimdir uzoq kutgan maqsadiga erishgan. Bir necha daqiqalik kuzatuvning o‘zi insonning kayfiyati va o‘ziga bergan bahosiga ta'sir qilishi mumkin.
Ijtimoiy tarmoqlarning eng katta ta'siri shundaki, ular bizga boshqalarning hayotini ko‘rsatadi, lekin bu hayotning to‘liq manzarasini emas. Biz natijani ko‘ramiz, ammo unga olib kelgan jarayonni ko‘rmaymiz. Quvonchli suratni ko‘ramiz, ammo uning ortidagi ikkilanishlarni bilmaymiz. Muvaffaqiyat haqidagi xabarni o‘qiymiz, ammo unga erishish uchun nimalardan voz kechilganini tasavvur ham qilmasligimiz mumkin.
Shunday qilib, inson o‘zining kundalik hayotini boshqa birovning eng yaxshi lahzalari bilan taqqoslay boshlaydi. Bu esa adolatli taqqoslash emas.
Yana bir jihat bor: ilgari inson o‘z yutuqlarini yaqinlari bilan solishtirgan bo‘lsa, bugun uning taqqoslash doirasi butun dunyoga kengaydi. U o‘zi tanimaydigan, hayot tarzi va sharoitidan bexabar bo‘lgan minglab insonlarning natijalarini kuzatmoqda.
Natijada imkoniyatlar kengaygani sari insonning o‘zidan noroziligi ham ortishi mumkin. Chunki u erishgan narsalariga emas, hali erisha olmagan narsalariga ko‘proq e'tibor qaratadi.
Boshqalarning muvaffaqiyati nega bizga bosim bo‘lib tuyuladi?
Bu savolga javob izlash uchun kundalik hayotimizdagi oddiy bir holatni tasavvur qilaylik.
Bir guruh yoshlar bir vaqtda universitetga qabul qilindi. Oradan vaqt o‘tdi. Ulardan biri o‘qish bilan birga ishlay boshladi, boshqasi IELTS sertifikatini oldi, yana biri tadbirkorlikka qadam qo‘ydi. To‘rtinchisi esa hozircha o‘z yo‘nalishini aniqlash, bilimlarini mustahkamlash va kelajakdagi faoliyatini tanlash bilan band.
Xo‘sh, ularning qaysi biri muvaffaqiyatli?
Biz odatda javob berishga shoshilamiz. Chunki jamiyatda natijasi tezroq ko‘rinadigan faoliyatga ko‘proq e'tibor beriladi. Ishga kirish, sertifikat olish, daromad topish — bularni ko‘rsatish va baholash oson. Ammo insonning fikrlashi o‘zgarishi, o‘z qobiliyatini anglab yetishi yoki xato tanlovdan vaqtida qaytishi ham rivojlanish ekanini har doim ham hisobga olmaymiz.
Menimcha, muammoning ildizi aynan shu yerda. Biz muvaffaqiyatni ko‘pincha ko‘zga ko‘rinadigan natijalar bilan o‘lchaymiz. Natijada hali katta yutuqqa erishmagan insonning mehnatini ham, izlanishini ham yetarlicha qadrlamaymiz.
Bundan tashqari, tengdoshlarimizning yutuqlari ba'zan bizga ilhom emas, bosim beradi. Boshqa birovning muvaffaqiyatini o‘zimiz uchun imkoniyat sifatida ko‘rish o‘rniga, uni o‘zimizning kechikayotganimizga dalil qilib olamiz.
Holbuki, bir insonning muvaffaqiyatga erishishi ikkinchi insonning imkoniyatlarini kamaytirmaydi. Birovning bugungi natijasi bizning ertangi imkoniyatlarimizga hukm chiqarmaydi.
Eng xavfli poyga — o‘zimizga tegishli bo‘lmagan poyga
Jamiyat insondan doimo nimagadir erishishni kutadi. Yaxshi o‘qish, yaxshi ish topish, daromad qilish, mustaqil bo‘lish, oilasini ta'minlash... Bularning barchasi hayotning muhim jihatlari. Lekin bu talablar orasida bir savol ko‘pincha e'tibordan chetda qoladi: insonning o‘zi nimani istaydi?
Ba'zan biz biror maqsadni chin dildan xohlaganimiz uchun emas, balki atrofimizdagilar unga erishayotgani uchun tanlaymiz. Boshqalar til o‘rganayotgani sabab til o‘rganamiz, boshqalar ish boshlagani uchun shoshilib ish izlaymiz, boshqalarning hayoti ma'lum bir bosqichga yetgani uchun o‘zimizni ham shunga majbur qilamiz.
Bunday vaziyatda insonning faoliyati ko‘payadi, ammo ichki aniqligi kamayadi. U ko‘p narsaga ulgurishga harakat qiladi, lekin qaysi biri haqiqatan ham o‘ziga kerakligini anglamay qoladi.
Eng achinarlisi, inson ba'zan o‘z maqsadiga erishganidan keyin ham xotirjamlik topolmaydi. Chunki u erishgan natijasidan quvonishga ulgurmasdan, navbatdagi taqqoslashni boshlaydi. Bir marraga yetadi, ammo boshqalar undan ham uzoqroqqa ketganini ko‘radi. Yana shoshiladi.
Shu tariqa hayot maqsad sari intilishdan ko‘ra, doimiy yetib olishga urinishga aylanadi.
Bu yerda bandlik va rivojlanish o‘rtasidagi farqni anglash kerak. Band insonning kuni vazifalar bilan to‘la bo‘lishi mumkin. Rivojlanayotgan inson esa qilayotgan ishlarining sababini, maqsadini va natijasini tushunadi. Harakat ko‘pligi taraqqiyotning yagona mezoni emas.
Balki bizga tezlik emas, yo‘nalish yetishmayotgandir?
Bugungi yoshlar oldida avvalgi avlodlarga nisbatan ko‘proq imkoniyatlar mavjud. Internet orqali bilim olish, turli kasblarni o‘rganish, yangi sohalarga kirib borish va o‘z g‘oyalarini amalga oshirish mumkin. Lekin imkoniyatlarning ko‘pligi o‘z-o‘zidan to‘g‘ri tanlov qilishni anglatmaydi.
Aksincha, variantlar ko‘paygani sari insonda noto‘g‘ri tanlov qilishdan qo‘rqish, vaqtni boy berayotgandek his qilish va bir vaqtning o‘zida bir nechta yo‘nalishda muvaffaqiyatga erishishga urinish kuzatilishi mumkin.
Bunday vaziyatda inson o‘ziga uchta savol berishi foydali:
Birinchisi, men qilayotgan ishlarimni haqiqatan ham xohlaymanmi yoki boshqalarning natijalarini ko‘rib shunday qarorga keldimmi?
Ikkinchisi, bugungi harakatlarim meni o‘zim istagan kelajakka yaqinlashtiryaptimi?
Uchinchisi, agar boshqalarning fikri va bahosi bo‘lmaganida, men baribir shu yo‘lni tanlarmidim?
Bu savollar oddiy tuyulishi mumkin. Ammo ular insonni o‘z qarorlariga qayta nazar tashlashga undaydi.
Albatta, boshqalardan o‘rganish, raqobatlashish va yuqori natijalarga intilish kerak. Muammo raqobatning o‘zida emas, uning chegarasini unutishda. Boshqalarning tajribasi biz uchun saboq bo‘lishi mumkin, lekin ularning hayoti biz uchun tayyor mezonga aylanmasligi kerak.
Insonning rivojlanishi faqat yangi narsalarni qo‘lga kiritish bilan emas, balki o‘zini yaxshiroq anglash, fikrlashni o‘rganish va ongli qarorlar qabul qilish bilan ham belgilanadi.
Xulosa: hayotning yagona jadvali yo‘q
Biz ko‘pincha hayotni ma'lum bosqichlarga ajratamiz: falon yoshda o‘qishga kirish, falon yoshda ish boshlash, undan keyin mustaqil hayot qurish. Go‘yoki hamma uchun bir xil jadval mavjud va undan ortda qolgan inson nimanidir boy bergandek.
Aslida esa hayot bunday qat'iy jadval asosida kechmaydi. Kimdir o‘z yo‘lini erta topadi, kimdir ko‘p izlanishlardan keyin. Kimdir birinchi urinishdayoq muvaffaqiyatga erishadi, boshqasi esa xatolar orqali o‘ziga mos yo‘nalishni aniqlaydi. Bu farqlar insonlarni bir-biridan ustun yoki past qilmaydi.
Menimcha, bugungi jamiyatda yoshlar uchun eng zarur ko‘nikmalardan biri — mustaqil fikrlash va o‘z hayotiga ongli munosabatda bo‘lishdir. Chunki inson nimani istashini bilmasa, unga cheksiz imkoniyatlar berilishi ham yetarli bo‘lmaydi. U bir yo‘nalishdan boshqasiga o‘taveradi, lekin o‘z manzilini topolmasligi mumkin.
Shu sababli rivojlanishni faqat bandlik, sertifikatlar, lavozimlar yoki moddiy natijalar bilan o‘lchash to‘g‘ri emas. Insonning o‘z ustida ishlashi, dunyoqarashini kengaytirishi, xatolaridan xulosa chiqarishi va o‘z qarashlarini shakllantirishi ham katta yutuqdir.
Balki biz boshqalardan ortda qolayotganimiz yo‘qdir. Balki shunchaki o‘zimizga tegishli bo‘lmagan jadval bo‘yicha yashashga urinayotgandirmiz.
Va nihoyat, bir narsani unutmaslik kerak: boshqalarning hayotiga yetib olish bilan band bo‘lgan inson o‘z hayotini qurishga vaqt topolmay qolishi mumkin.
Muallif
Obidova Sevinch Odilbek Qizi
Menejment talabasi · Yosh mutaxassis · Liderlikka qiziquvchi · Tashabbuskor ayol
