IJTIMOIY TARMOQLARNING YOSHLAR HAYOTIGA TA’SIRI

IJTIMOIY TARMOQLARNING YOSHLAR HAYOTIGA TA’SIRI

Annotatsiya

Ushbu maqolada ijtimoiy tarmoqlarning yoshlar hayotiga ko‘rsatadigan ijobiy va salbiy ta’siri yoritilgan.

Ijtimoiy tarmoqlarning muloqot qilish, ta’lim olish, dunyoqarashni kengaytirish hamda ijodiy

qobiliyatlarni namoyon etishdagi imkoniyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, ulardan me’yoridan ortiq

foydalanish oqibatida vaqtning behuda sarflanishi, uyqu tartibining buzilishi, kiberbulling, ruhiy bosim

va shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi bilan bog‘liq muammolar ko‘rib chiqilgan. Maqolada internetdan

ongli, xavfsiz va oqilona foydalanish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.

Kalit so‘zlar: ijtimoiy tarmoqlar, yoshlar, internet, raqamli texnologiyalar, ta’lim, muloqot, kiberbulling,

internet xavfsizligi, raqamli madaniyat.

Аннотация

В статье рассматривается положительное и отрицательное влияние социальных сетей на жизнь

молодёжи. Анализируются возможности социальных сетей для общения, получения

образования, расширения кругозора и проявления творческих способностей. Также

рассматриваются проблемы, связанные с чрезмерным использованием социальных сетей:

потеря времени, нарушение режима сна, кибербуллинг, психологическое давление и

безопасность персональных данных. В статье представлены рекомендации по осознанному,

безопасному и рациональному использованию интернета.

Ключевые слова: социальные сети, молодёжь, интернет, цифровые технологии, образование,

общение, кибербуллинг, интернет-безопасность, цифровая культура.

Abstract

This article examines the positive and negative effects of social media on young people's lives. It

discusses how social media can support communication, learning, broadening horizons, and expressing

creative abilities. The article also considers problems associated with excessive use, including wasted

time, sleep disruption, cyberbullying, psychological pressure, and personal data security.

Recommendations are provided for using the internet consciously, safely, and responsibly.

Keywords: social media, youth, internet, digital technologies, education, communication, cyberbullying,

internet safety, digital literacy.

Kirish

Bugungi kunda internet va raqamli texnologiyalar inson hayotining ajralmas qismiga aylanib bormoqda.

Ayniqsa, yoshlar orasida ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish keng tarqalgan. Instagram, Facebook,

Telegram, TikTok va boshqa platformalar yoshlarning bir-biri bilan muloqot qilishi, dunyo yangiliklaridan

xabardor bo‘lishi, bilim olishi hamda o‘z ijodiy ishlarini namoyish etishi uchun imkoniyat yaratadi.

Shu bilan birga, ijtimoiy tarmoqlar ayrim muammolarni ham keltirib chiqarishi mumkin. Shuning uchun

ulardan oqilona foydalanish, foydali jihatlaridan samarali foydalanish va ehtimoliy xavflarni hisobga

olish muhimdir.

Ijtimoiy tarmoqlarning ijobiy imkoniyatlari

Ijtimoiy tarmoqlar, avvalo, yoshlarning muloqot qilish, ta’lim olish va dunyoqarashini kengaytirishiga

yordam beradi. Bugungi kunda internet orqali turli fanlar, texnologiyalar va boshqa yo‘nalishlarga oid

ko‘plab bepul materiallarni topish mumkin. O‘quvchi va talabalar videodarslar, elektron kitoblar hamda

zarur qo‘llanmalardan foydalanib, bilimlarini mustahkamlashlari mumkin.

Bundan tashqari, ijtimoiy tarmoqlar yoshlarning ijodiy qobiliyatlarini namoyon etishiga ko‘maklashadi.

Ular maqolalari, hikoyalari, videolari, rasmlari va boshqa ijodiy ishlarini internetda e’lon qilishlari

1

mumkin. Bu jarayon yangi bilim va ko‘nikmalarni rivojlantirishga xizmat qiladi.

Ijtimoiy tarmoqlarning salbiy jihatlari

Ijtimoiy tarmoqlardan maqsadsiz va haddan tashqari ko‘p foydalanish vaqtning behuda sarflanishiga

olib kelishi mumkin. Natijada o‘qish, ish va jismoniy faollik uchun ajratiladigan vaqt qisqaradi.

Tadqiqotlarda ijtimoiy tarmoqlardan ortiqcha foydalanish uyqu tartibi va kundalik faoliyat bilan bog‘liq

muammolar bilan aloqador ekani qayd etilgan.

Yana bir muhim muammo — internetdagi haqorat, qo‘rqitish va kamsitish, ya’ni kiberbulling holatlaridir.

Bunday vaziyatlar yoshlarning ruhiy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shuningdek, ijtimoiy

tarmoqlarda ko‘pincha insonlar hayotining faqat ijobiy lavhalari namoyish etiladi. Boshqalarning hayoti

bilan doimiy taqqoslash esa ayrim yoshlarda o‘ziga bo‘lgan ishonchning pasayishiga sabab bo‘lishi

mumkin.

Raqamli muhitda zararli fayllar, akkauntlarga ruxsatsiz kirish va shaxsiy ma’lumotlarni qo‘lga kiritish

kabi kiberxavfsizlik tahdidlari ham mavjud. Shu bois foydalanuvchilar noma’lum havola va fayllarni

ochishda ehtiyot bo‘lishlari, kuchli parollardan foydalanishlari hamda shaxsiy ma’lumotlarini himoya

qilishlari lozim.

Ijtimoiy tarmoqlardan oqilona foydalanish

Ijtimoiy tarmoqlarning foydali yoki zararli bo‘lishi ko‘p jihatdan ulardan qanday foydalanishga bog‘liq.

Buning uchun, avvalo, internetda o‘tkaziladigan vaqtni nazorat qilish, har qanday manbadan tarqalgan

ma’lumotga darhol ishonmaslik, ma’lumotning ishonchliligini tekshirish va shaxsiy ma’lumotlarni

begonalarga bermaslik kerak. Kiberbullingga duch kelganda esa ishonchli kattalar yoki tegishli

mutaxassislardan yordam so‘rash muhim.

Eng muhimi, ijtimoiy tarmoqlardan faqat vaqt o‘tkazish vositasi sifatida emas, balki bilim olish, tajriba

almashish va yangi imkoniyatlarni kashf etish uchun foydalanish maqsadga muvofiqdir.

Xulosa

Xulosa qilib aytganda, ijtimoiy tarmoqlar zamonaviy yoshlar hayotining muhim qismiga aylangan. Ular

muloqot qilish, bilim olish, ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish va dunyo yangiliklaridan xabardor bo‘lish

uchun keng imkoniyat yaratadi. Shu bilan birga, ulardan ortiqcha foydalanish, kiberbulling, zararli

kontent va shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi bilan bog‘liq muammolarni ham e’tibordan chetda

qoldirmaslik kerak. Demak, ijtimoiy tarmoqlardan butunlay voz kechish shart emas, ammo ulardan

ongli, me’yorida va oqilona foydalanish zarur. Yoshlar raqamli texnologiyalardan unumli foydalanish

bilan birga, o‘z vaqti, salomatligi va xavfsizligini ham nazorat qilishlari lozim.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. American Psychological Association. Health Advisory on Social Media Use in Adolescence. Washington, DC: APA,

2023. https://www.apa.org/topics/social-media-internet/health-advisory-adolescent-social-media-use

2. Office of the Surgeon General. Social Media and Youth Mental Health: The U.S. Surgeon General’s Advisory.

Washington, DC: U.S. Department of Health and Human Services, 2023.

https://www.hhs.gov/surgeongeneral/reports-and-publications/youth-mental-health/social-media/index.html

3. UNICEF. Cyberbullying: What is it and how to stop it. UNICEF, 2026-yilda murojaat qilingan.

https://www.unicef.org/stories/how-to-stop-cyberbullying

4. UNICEF. The State of the World’s Children 2017: Children in a Digital World. New York: UNICEF, 2017.

https://www.unicef.org/reports/state-worlds-children-2017

5. Livingstone, S., Haddon, L., Görzig, A., & Ólafsson, K. Risks and Safety on the Internet: The Perspective of

European Children. EU Kids Online, 2011.

Muallif: Normahmatova Nargiza

Termiz davlat pedagogika instituti, Tillar fakulteti, O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi, 26-01-guruh talabasi