MILLIY QADRIYATLAR TARG’IBOTIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALRI

**MILLIY QADRIYATLAR TARG’IBOTIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALRI

Komilova N ozanin Jonibek qizi,

Navoiy davlat unversiteti talabasi

Email: komilovanozanin2008@gmail.com

Tel: +998 93 842 55 52

Orcid ID: 0009-0003-3428-550X

Ilmiy rahbar: M.N.Nadjmiddinovna, Navoiy davlat unversiteti katta o’qituvchisi

ANNOTATSIYA**

Ushbu maqolada milliy qadriyatlarni asrash, rivojlantirish va keng targ‘ib etishda raqamli texnologiyalarning o‘rni, imkoniyatlari hamda amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Globallashuv va axborot almashinuvi jadallashgan davrda milliy madaniy merosni zamonaviy axborot vositalari yordamida yosh avlodga yetkazish muhim vazifalardan biridir. Maqolada raqamli texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar, elektron ta’lim platformalari, virtual videolar va muzeylar va multimedia vositalaridan foydalanish imkoniyatlari yoritiladi. Shuningdek, raqamli muhitda noto‘g‘ri axborot tarqalishi, mualliflik huquqi, raqamli savodxonlik va madaniy merosning asl mazmunini saqlash bilan bog‘liq muammolar ko‘rib chiqiladi.

Kalit so‘zlar: milliy qadriyatlar, raqamli texnologiyalar, madaniy meros, milliy o‘zlik, raqamli texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar, yoshlar, axborot madaniyati, ma’naviyat, raqamli savodxonlik.

Kirish

Milliy qadriyatlar har bir xalqning tarixiy xotirasi, ma’naviy va madaniy dunyosi,ortirgan tajribalari va milliy o‘zligini ifodalovchi muhim tushunchalardan biridir. Har bir millatning tili, urf-odatlari, an’analari, xalq og‘zaki ijodi, milliy kiyimlari, musiqa san’ati, hunarmandchiligi va tarixiy obidalari ushbu xalq o’timishi haqida so’zlab ,uning o‘ziga xosligini namoyon etadi. Ushbu qadriyatlarni asrash, o‘rganish va kelajak avlodlarga tez va oson usulda yetkazish jamiyat taraqqiyotining muhim yo‘nalishlaridan hisoblanadi.

O‘zbek xalqining milliy qadriyatlari ko‘p asrlik tarixiy tajriba va 3 ming yillik tarixiy davlatchiligiga ega. Kattalarga hurmat, kichiklarga izzat, mehmondo‘stlik, mehr-oqibat, o‘zaro yordam, oilaga sadoqat, mahalla hamjihatligi va ilmga intilish xalqimiz ma’naviy hayotida muhim o‘rin egallaydi. Bugungi kunda dunyoda axborot almashinuvi tezlashib, internet va raqamli texnologiyalar insonlarning kundalik hayotiga chuqur kirib bormoqda va bu orqali insonlarga ayniqsa yoshlarga manfaatli ma’lumotlari yetkazib berish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Shuningdek, qadriyatlarni targ‘ib qilishning an’anaviy shakllari bilan bir qatorda yangi imkoniyatlar ham paydo bo‘lmoqda. Bular, tarixiy ma’lumotlarni elektron shaklda saqlash, milliy san’at namunalarini videolar orqali namoyish etish, virtual muzeylar tashkil qilish shular jumlasidandir. UNESCOning Nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish to‘g‘risidagi 2003-yilgi konvensiyasida madaniy merosni avloddan avlodga yetkazish, uning ahamiyati haqida xabardorlikni oshirish va ta’lim orqali asrash muhim vazifalar sifatida belgilangan [1].

Milliy qadriyatlar tushunchasi va ularning jamiyat hayotidagi ahamiyati

Milliy qadriyatlar muayyan xalqning tarixiy taraqqiyoti davomida shakllangan moddiy va ma’naviy boyliklari, urf-odatlari, axloqiy qarashlari, an’analari va ijtimoiy tajribasini o‘z ichiga oladi. Ular xalqning o‘zligini anglashiga, tarixiy xotirasini saqlashiga va avlodlar o‘rtasidagi ma’naviy aloqalarni mustahkamlashiga xizmat qiladi. Milliy qadriyatlarni moddiy va nomoddiy meros ko‘rinishlarida o‘rganish mumkin. Moddiy merosga tarixiy obidalar, qadimiy binolar, qo‘lyozmalar, hunarmandchilik buyumlari va tarixiy ahamiyatga ega boshqa ashyolar kiradi. Nomoddiy madaniy meros esa og‘zaki ijod, xalq qo‘shiqlari, raqslar, marosimlar, an’anaviy bilimlar, urf-odatlar va hunar bilan bog‘liq ko‘nikmalarni qamrab oladi. UNESCO konvensiyasida og‘zaki an’analar, ijro san’ati, marosimlar va an’anaviy hunarmandchilik nomoddiy madaniy merosning muhim yo‘nalishlari sifatida ko‘rsatilgan [1]. Milliy qadriyatlarning ahamiyati, avvalo, insonlarda tarixiy xotira va buyuk o’tmishi haqida tushunchalar shakllantirilishida yordam beradi. Shu bilan birga, milliy qadriyatlarni o‘rganish boshqa xalqlarning madaniyatiga hurmat bilan munosabatda bo‘lishga ham yordam beradi. Qadriyatlarni targ‘ib qilish faqat ular haqida ma’lumot berish bilan cheklanmasligi lozim. Muhimi, ularning mazmuni, kelib chiqishi va bugungi hayotdagi ahamiyatini tushuntirishdir. Agarda imkon bo’lsa, ularning bazilarini zamonaviy dunyoda qo’llash muhimdir. Masalan, hashar an’anasini yoritish orqali hamkorlik va o‘zaro yordam, mehmondo‘stlik orqali samimiy munosabat, shuningdek, atrof-muhitga bo’lgan ijobiy qarashlarni shakillantiradi. Shu nuqtayi nazardan, raqamli texnologiyalar milliy qadriyatlarni kengroq auditoriyaga yetkazish vositasi bo‘lib xizmat qiladi. Ular orqali tarixiy va madaniy materiallarni saqlash, ulardan foydalanishni yengillashtirish hamda yoshlarning milliy merosga qiziqishini oshirish mumkin.

Raqamli texnologiyalarning milliy qadriyatlarni targ‘ib qilishdagi o‘rni

Raqamli texnologiyalar milliy qadriyatlarni saqlash, o‘rganish va keng targ‘ib qilish uchun katta imkoniyatlar yaratdi. Internet, elektron kutubxonalar, raqamli arxivlar va multimedia vositalari orqali tarixiy ma’lumotlar hamda madaniy meros namunalarini keng auditoriyaga yetkazish mumkin.

UNESCOning hujjatli merosni saqlash va undan foydalanish bo‘yicha 2015-yilgi tavsiyasi tarixiy materiallarni raqamli shaklda saqlash va ulardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish muhimligini ta’kidlaydi [2]. Raqamli texnologiyalar yordamida tarixiy hujjatlarni elektron shaklda saqlash, milliy san’atni videolar orqali namoyish etish, virtual ko‘rgazmalar tashkil qilish va milliy qadriyatlar haqida turli tillarda ma’lumot berish mumkin. Ammo, materiallar ishonchli manbalarga asoslanishi va milliy merosning asl mazmunini to‘g‘ri aks ettirishi lozim.

Ijtimoiy tarmoqlarning milliy qadriyatlar targ‘ibotidagi imkoniyatlari

Ijtimoiy tarmoqlar milliy qadriyatlarni, ayniqsa, yoshlar orasida targ‘ib qilishning samarali vositalaridan biridir. Qisqa videolar, suratlar, podkastlar va infografikalar orqali milliy urf-odatlar, xalq og‘zaki ijodi, milliy taomlar va hunarmandchilik, tarix haqida ma’lumot berish mumkin. Masalan, o‘zbek milliy cholg‘ulari, atlas-adras tayyorlash yoki Navro‘z an’analari haqida videolar tayyorlash yoshlarning milliy merosga qiziqishini oshiradi. Ijtimoiy tarmoqlar foydalanuvchilarga o‘z fikrlarini bildirish va oilaviy an’analari bilan o‘rtoqlashish imkonini ham beradi. Shu bilan bir qatorda, tarqatilayotgan ma’lumotlarning aniqligiga e’tibor berish zarur. Tarixiy faktlarni tekshirish, ishonchli manbalardan foydalanish va mualliflik huquqiga rioya qilish zarur.

Ta’lim tizimida raqamli vositalardan foydalanish

Ta’lim muassasalari milliy anana va qadriyatlarga hurmatni shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. Zamonaviy texnologiyalar yordamida darslarni qiziqarli tashkil etish, tarixiy obidalarni virtual o‘rganish mumkin. Oliy ta’lim talabalari milliy merosga bag‘ishlangan elektron to‘plamlar, videolar va taqdimotlar tayyorlash orqali amaliy tajriba orttirishlari mumkin. Bu jarayon ularning izlanish, tahlil qilish va ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. UNESCOning media va axborot savodxonligiga oid materiallari axborotni izlash, tekshirish va tanqidiy baholash ko‘nikmalarining ahamiyatini ko‘rsatadi [3]. Shu sababli ta’lim jarayonida nafaqat raqamli vositalardan foydalanish, balki ma’lumotlarning ishonchliligini aniqlashni ham o‘rgatish lozim.

Xulosa

Xulosa qilib aytganda, milliy qadriyatlar xalqning tarixiy xotirasi, ma’naviy boyligi va madaniy o‘zligini ifodalaydi. Ularni asrash va kelajak avlodlarga yetkazishda raqamli texnologiyalarning ahamiyati tobora ortib bormoqda. Raqamli arxivlar, virtual muzeylar, ijtimoiy tarmoqlar va elektron ta’lim vositalari milliy merosni keng auditoriyaga yetkazish imkonini beradi. Ayniqsa, yoshlarning ushbu jarayonda faol ishtirok etishi milliy qadriyatlarga bo‘lgan qiziqishni kuchaytiradi. Shu bilan birga, raqamli targ‘ibotda tarixiy aniqlik, axborot ishonchliligi va mualliflik huquqiga rioya qilish zarur. Demak, raqamli texnologiyalardan oqilona foydalanish va jamoatchilik hamkorligini kuchaytirish milliy qadriyatlarni saqlash hamda targ‘ib qilishning muhim shartlaridir. “Xotirasiz barkamol kishi bo‘lmaganidek, o‘z tarixini bilmagan xalqning kelajagi ham bo‘lmaydi”.

Foydalanilgan adabiyotlar

1.Manba: Islom Karimovning “Yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch” asari.

2.UNESCO. Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Paris, 2003. Rasmiy matn: https://ich.unesco.org/convention

3.UNESCO. Recommendation concerning the Preservation of, and Access to, Documentary Heritage Including in Digital Form. Paris, 2015. Rasmiy hujjat: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000244675

4.UNESCO Institute for Information Technologies in Education. Media and Information Literate Citizens: Think Critically, Click Wisely! 2-nashr, 2022. https://iite.unesco.org/publications/media-and-information-literate-citizens-think-critically-click-wisely/

5.Mehrigul, N. (2020). Pedagogical Bases of Innovation Activities in Higher Education Institutions. International Journal on Integrated Education, 2(2), 59-60. ijarbas.com

6.Najmiddinova M.N. Gender Asymmetries in The Conceptualization of Hospitality: A Contrastive Study of English And Uzbek Cultural Models // International Journal of Literature and Languages. ISSN: 2771-2834, Vol.06, Issue 05, 31.05.2026. -P. 369-372. https://doi.org/10.37547/ijll/Volume06Issue05-75

7.Najmiddinova M.N. Cross-Cultural Pragmatic Failures in Translating Hospitality Concepts: Evidence from English And Uzbek Literary Discourse // European International Journal of Philological Sciences. ISSN: 2751-1715, Vol. 06, Issue 09, 12.09.2026. -P.8-12. https://doi.org/10.55640/eijps-06-09-02

8.Najmiddinova M.N. Cognitive-metaphorical models of the concept of hospitality in english and uzbek linguocultures // "Zamonaviy ilm-fan va taʼlim istiqbollari" Respublika ilmiy-amaliy konferensiya.25.05.2026.-P.360-371. https://doi.org/10.5281/zenodo.22308694

9.Najmiddinova M.N. “Linguopragmatic Features of Speech Etiquette Units in Hospitality Discourse (Based on English and Uzbek Materials)” // Yangi renessans xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya. 2026. -P. 367-377. https://doi.org/10.5281/zenodo.22308749

10.Najmiddinova, M.N. (2025). Similarities and differences between values of Uzbek and English cultures. Tanqidiy nazar, tahliliy tafakkur va innovatsion g‘oyalar,107-111. https://phoenixpublication.net/index.php/TANQ/article/view/3802

11.Najmiddinova, M., Nazarova, N., Sadikova, D., Sharipova, B., & Najmiddinova, S. (2026). Leadership, mentoring and organizational development: An integrated framework for enhancing service performance and workforce integration. Social Sciences & Humanities Open, 14, 103572.

12.Najmiddinova, M.N. (2024). Linguocultural and linguopragmatic features of the concept of" hospitality" in English and Uzbek. In International conference Philology, Methodology, Translation Studies: Current Issues of Modern Science.-8-9.11 (pp. 306-309). https://doi.org/10.2024/1xm0b673

13.Najmiddinova M.N. Linguistic features of phraseological units with a common meaning "hospitality" // Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar,3-son. ISBN: 978-9943-7182-7-2 “CLASSIC” nashriyoti.2025.-P.1886-1891. http://ilmiyxabarlar.kspi.uz/

14.Najmiddinova, M.N. Mehmondo‘stlik” tushunchasiga oid maqollarning pragmatik tahlili. Universal journal of social sciences philosophy and culture”.-https://scienceresearch. uz/index. php/UJSSPC/article/view/286 ISSN, 2992-8834. https://zenodo.org/records/14732811

15.Najmiddinova M.N. A Corpus-Based Comparative Mapping of Hospitality Paremiology And Discursive Formulas in English And Uzbek // European International Journal of Philological Sciences. ISSN: 2751-1715. Vol.06 Issue 05. 31.5.2026. -P. 197-201. https://doi.org/10.55640/eijps-06-05-42

16.Nadjmiddinova, M.N. (2025, October). New Interpretations of the Translation Method in Foreign Language Teaching // Conference of Modern Science & Pedagogy (Vol. 1, No. 7, pp. 112-116). https://tijst.org/index.php/USA/article/view/1090

17.Najmiddinova M.N. Linguocultural and Linguopragmatic Features of the Concept of “Hospitality” in English and Uzbek: An AI-Assisted Comparative Analysis// The Lingua Spectrum Journal. ISSN: 3060- 4958, VOLUME 5, 2026.-P.143-150. https://doi.org/10.5281/zenodo.20703521

18.Najmiddinova, M. (2026). Comparative Analysis of Peripheral Elements of the Hospitality Concept in English and Uzbek. International Bulletin of Engineering and Technology (Т. 6, Выпуск 3, сс. 67–76). Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.19019039

19.Najmiddinova M.N. A Comparative Analysis of Hospitality Discourse in Eastern and Western Cultures: a Multilingual Gender-Based Study // Tilshunoslik va adabiyotshunoslikning zamonaviy ilmiy paradigmalar doirasida rivoji hamda chet tillarni o‘qitishda innovatsion yondashuvlar mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. 04.09.2026. -P.346-351. https://samdchti.uz/uz/collections/view/15

20.Najmiddinova, M.N. (2025). Illokutsion aktlar prizmadan qaralganda mehmondo‘stlik konseptining o ‘zbek va ingliz maqollarida aks etishi. Ta’lim, tarbiya va innovatsiyalar jurnali. VII son, 269-272. https://phoenixpublication.net/index.php/TTI/article/view/5156/4799

21.Najmiddinova, M.N. (2024). Linguoculturalogical features of proverbs on “hospitality” in English and Uzbek”, Tamaddun nuri/The light of civilization, ISSN 2181-8258, 10 (61), 74. https://jurnal.tamaddunnuri.uz/index.php/tnj/article/view/972, https://doi.org/10.69691/gbcwd486