Liderlar Online2 daqiqa
Tilning rivojlanishidagi besh bosqich.

Tilning kelib chiqishi ilm-fanda eng ko'p bahs-munozaralarga sabab bo'lgan mavzulardan biridir. Tilshunoslik va antropologiyada bu jarayonni tushuntiruvchi beshta asosiy nazariya mavjud:
Onomatopoetik (taqlidiy) nazariya
Mazmuni: Dastlabki insonlar tabiatdagi tovushlarga taqlid qilish orqali o‘zaro muloqotni boshlagan va so‘zlar shundan kelib chiqqan.
Kuchli tomoni: Tilda tabiatdagi tovushlarni eslatuvchi so‘zlar (taq-taq, vovullash, g‘ichirlash) haqiqatan ham mavjud.
Zaif tomoni: Mavhum tushunchalar, fe'llar va murakkab grammatik shakllarni faqat taqlid qilish yo‘li bilan tushuntirib bo‘lmaydi.
Interyeksion (undov) nazariya
Mazmuni: Til insonlarning kuchli hissiyotlari (og‘riq, qo‘rquv, quvonch, hayrat) ta'sirida chiqaradigan ixtiyorsiz undovlari asosida paydo bo‘lgan.
Kuchli tomoni: Inson ruhiy holatining tovush bilan bog‘liqligi mantiqiy bo‘lib, deyarli barcha tillarda emotsional undovlar (oh, voq, eh) mavjud.
Zaif tomoni: Hissiy undovlar va oddiy undovlardan to‘laqonli fikr almashish tizimi yoki grammatik tuzilish qanday kelib chiqqanini to‘liq izohlay olmaydi.
Mehnat (ish-harakat) nazariyasi
Mazmuni: Til ibtidoiy odamlarning jamoaviy mehnat faoliyati jarayonida, ularning birgalikdagi harakatlarini muvofiqlashtirish zarurati tufayli kelib chiqqan.
Kuchli tomoni: Tilning ijtimoiy tabiatini va muhim muloqot vositasi sifatidagi vazifasini ochib beruvchi eng asosli yondashuvlardan biridir.
Zaif tomoni: Jismoniy mehnat jarayonidan bevosita murakkab til va so‘zlar tizimi qanday shakllangani mexanizmi to‘liq ochib berilmagan.
Jest (imo-ishora) nazariyasi
Mazmuni: Og‘zaki nutq paydo bo‘lguniga qadar insonlar qo‘l va tana harakatlaridan – imo-ishoralardan foydalangan, vaqt o‘tib ular asta-sekin tovushli so‘zlarga almashgan.
Kuchli tomoni: Kar-soqovlar tilining o‘rganilishi va insoniyat evolyutsiyasida tana tilining o‘rni muhimligini ko‘rsatishi bilan ilmiy asosga ega.
Zaif tomoni: Qorong‘ulikda yoki masofadan turib imo-ishoralar yordamida muloqot qilib bo‘lmasligi, shuningdek, jestdan og‘zaki nutqqa o‘tish bosqichi mavhumligi.
Shartnoma (ijtimoiy kelishuv) nazariyasi
Mazmuni: Til insonlarning jamiyatda muloqot qilish uchun ongli ravishda, o‘zaro kelishib yaratgan sun'iy tizimidir.
Kuchli tomoni: Jamiyatdagi ijtimoiy qonun-qoidalar va kelishuvlarning o‘rnini qisman tan oladi.
Zaif tomoni: Mutlaqo tanqid qilingan, chunki odamlar o‘zaro kelishib olishlari uchun ularda allaqachon til mavjud bo‘lishi kerak edi.
Muallif
Ziyadullayeva Shabnam Xurshid Qizi
Ingliz tili filologiyasi talabasi · IELTS 6.5 sohibasi · Kitobxon · Kolleksiya yig‘uvchi · Intiluvchan yosh
