Madinabonu Qosimova Nurmuhammat qizi

Madinabonu Qosimova Nurmuhammat qizi 2008-yil 13-oktyabrda Andijon viloyati Paxtaobod tumanida tug‘ilgan. U hozirda ham shu tumanda yashaydi. Tug‘ilgan va yashab kelayotgan hududining birligi uning hayot yo‘li haqida berilgan ma’lumotlarda aniq qayd etilgan asosiy geografik nuqtadir.

Insonning dunyoqarashi shakllanishida yashash muhiti, oila va atrofdagi ijtimoiy munosabatlar muhim o‘rin tutishi mumkin. Biroq u hayotiga bevosita ta’sir qilgan alohida shaxs yoki voqea borligini bildirmagan. Bu holat uning tanlovi va intilishlari ma’lum bir bitta hodisaga emas, balki o‘zining hozirgi qiziqishlari hamda ongli maqsadlariga tayangan holda shakllanayotganini anglatishi mumkin.

Yoshligi va kasbiy yo‘li endi boshlanayotganini hisobga olganda, uning bugungi bosqichi izlanish, bilimlarni tizimli egallash va o‘zini sinab ko‘rish davri hisoblanadi. U hayotidagi tajribalarni qo‘rquv bilan emas, o‘sish imkoniyati sifatida ko‘rishga intiladi. Bu yondashuv uning kelgusida tanlagan pedagogik sohasida ham muhim ichki tayanch bo‘lishi mumkin.

Paxtaobod tumanida yashar ekan, u oliy ta’limdagi izlanishlarini o‘z yashash hududi bilan bog‘liq hayotiy tajribasi fonida davom ettirmoqda. Uning biografiyasida hududiy mansublik shunchaki manzil emas, balki kasbiy orzular shakllanayotgan boshlang‘ich makon sifatida ham ko‘rinadi. Keyingi maqsadi bilimini odamlarga berish ekani bu yo‘lning jamoaga foyda keltirish istagi bilan bog‘lanishini ko‘rsatadi.

U Andijon davlat pedagogika instituti talabasi bo‘lib, rus tili va adabiyoti yo‘nalishida tahsil oladi. Bu tanlov uning kelajakdagi kasbiy tasavvurini belgilab beradi: u kuchli rus tili o‘qituvchisi bo‘lishni niyat qilgan. Shunday qilib, hozirgi o‘quv jarayoni va kelajakda bajarishni istagan ish bir-biridan ajralgan emas, balki yagona yo‘lning izchil bosqichlaridir.

Til va adabiyot yo‘nalishi so‘zning mazmuni, matnni anglash, fikrni ravon ifodalash hamda badiiy meros bilan ishlashga e’tibor talab qiladi. Uning aynan shu yo‘nalishda o‘qishi o‘qituvchilikka tayyorgarlikni fan mazmuni bilan uyg‘un holda olib borayotganini bildiradi. U o‘z bilimlarini keyinchalik boshqalarga berishni maqsad qilgani uchun o‘qish uning uchun shaxsiy rivojlanish bilan birga mas’uliyatli tayyorgarlik hamdir.

U faoliyatini endigina boshlaganini aytgan. Mazkur ta’rif uning hozircha kasbiy hayotning dastlabki pallasida ekanini ochiq ko‘rsatadi. Shuning uchun uning yo‘li haqida mavjud bo‘lmagan ish tajribasi, lavozim yoki amaliy loyihalarni qo‘shib talqin qilish o‘rinli emas. Hozirgi ma’lumotlarning markazida institut talabasi sifatidagi izlanish va bo‘lajak mutaxassis sifatidagi maqsad turadi.

Kasb tanlovi insondan faqat fan bilimini emas, sabr, davomiy mehnat va odamlar bilan hurmat asosida muomala qilishni ham talab etadi. U liderlik haqidagi qarashlarida aynan tirishqoqlik, taslim bo‘lmaslik, boshqalarni hurmat qila bilish va o‘z ustida to‘xtovsiz ishlashni muhim deb biladi. Bu fazilatlar uning o‘qituvchilik haqidagi tasavvuri bilan hamohang: bilim berish niyati muntazam o‘rganish va insonlarga e’tiborli bo‘lishni talab qiladi.

Uning eng aniq kelajak maqsadi — kuchli rus tili o‘qituvchisi bo‘lish va o‘z bilimlarini boshqalarga berish. Bu maqsadda ikki muhim yo‘nalish bor: birinchisi, mutaxassis sifatida puxta shakllanish; ikkinchisi, egallangan bilimning faqat o‘zida qolib ketmasligini ta’minlash. U o‘qituvchilikni tanlar ekan, ta’lim olish natijasini boshqalarning o‘rganishiga xizmat qildirishni xohlaydi.

Uning fikricha, undan rus tili va adabiyotini o‘rganish mumkin. Bu qarash hozirda tanlayotgan va chuqurlashtirayotgan yo‘nalishiga ishonchi borligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, bu ishonch tayyor natijani emas, balki ta’lim jarayonida shakllanib boradigan mas’uliyatni ham anglatadi: o‘qituvchi bo‘lishni maqsad qilgan inson o‘zi ham doimiy o‘rganuvchi bo‘lib qoladi.

Kasbiy maqsadining “kuchli” o‘qituvchi bo‘lish tarzida ifodalanishi u uchun faqat diplom yoki lavozimning o‘zi yetarli emasligini ko‘rsatadi. U o‘z bilimini sifatli darajada egallashni, uni tushunarli va foydali tarzda berishni istaydi. Biografik ma’lumotlarda metodika, ish joyi yoki amaliy dars berish tajribasi keltirilmagan; shu sababli uning kasbiy qiyofasi ayni paytda intilayotgan talaba va bo‘lajak pedagog qiyofasida namoyon bo‘ladi.

Bilim ulashish istagi uning jamiyat bilan bog‘liq qarashini ham ifodalaydi. O‘zini rivojlantirishni boshqalarga foyda berish niyatidan ajratmasligi e’tiborga molik. Keyingi qadamlarining qanchalik izchil bo‘lishi o‘qish jarayonidagi mehnati, o‘z ustida ishlashi va til-adabiyot sohasidagi bilimlarini boyitishiga bog‘liq bo‘ladi.

Uning hayotiy prinsipi quyidagicha: “Xato qilishdan hech qachon qo‘rqmaslik kerak, zero xatolar muvaffaqiyat sari tashlangan kichik qadamlardir.” Ushbu fikr uning o‘sishga qarashini ochib beradi. Unda yanglishish yakuniy mag‘lubiyat emas, balki tajriba orttirish va navbatdagi urinishga tayyorlanish imkoniyati sifatida talqin qilinadi.

Talabalik davri, ayniqsa til va adabiyot yo‘nalishida, savol berish, fikrni sinab ko‘rish, yangi bilimlarni egallash hamda takroriy mashq qilishni talab qiladi. Uning prinsipidan kelib chiqib, qiyinchilik yoki yetishmovchilikni chekinish uchun sabab emas, o‘z ustida ishlashga undovchi holat deb qabul qilishi mumkinligini ko‘rish mumkin. Bu ehtiyotkor xulosa uning o‘zi bayon qilgan qarashga asoslanadi.

U muhim mukofot, sertifikat, tanlovdagi natija yoki loyiha haqida hozircha ma’lumot keltirmagan va muhim yutuqlari yo‘qligini bildirgan. Buni uning yo‘lida maqsad yo‘qligi sifatida emas, kasbiy faoliyati endi boshlanayotganining belgisi sifatida ko‘rish to‘g‘riroq bo‘ladi. Hali katta natijalar qayd etilmagan palla ham shaxsning o‘z mezonlarini belgilashi va ko‘nikmalarini shakllantirishi uchun zarur davrdir.

Uning shiori natijaga yetish uchun xatosizlikni emas, izchillikni muhimroq deb bilishini anglatadi. Kelgusida pedagog bo‘lishni istagan inson uchun bu qarash alohida ahamiyat kasb etishi mumkin: o‘rganish jarayonida yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni tushunish, ularni tuzatish va davom etish o‘quvchilarga ham ijobiy ruh bera oladigan yondashuvdir.

U lider bo‘lish uchun tirishqoqlik, hech qachon taslim bo‘lmaslik, boshqalarni hurmat qila bilish va o‘z ustida to‘xtovsiz ishlash muhim deb hisoblaydi. Bu ta’rifda liderlik tashqi mavqe yoki buyruq berish bilan emas, insonning mehnati va munosabat madaniyati bilan bog‘lanadi. Uning qarashida yetakchilikning asosi shaxsiy namuna bo‘la olish bilan birga, atrofdagilarning qadrini bilishdir.

Tirishqoqlikni birinchi o‘ringa qo‘yishi tanlangan sohada davomiy sa’y-harakatning qadrini anglatadi. Hech qachon taslim bo‘lmaslik esa qiyin vaziyatlarda maqsadni yo‘qotmaslikka qaratilgan ichki pozitsiyadir. Bu ikki jihat uning xatolardan qo‘rqmaslik haqidagi prinsipi bilan mazmunan yaqin: har ikki fikrda ham harakatni to‘xtatmaslik va tajribadan xulosa chiqarish g‘oyasi bor.

Boshqalarni hurmat qila bilishni zarur fazilat sifatida ko‘rsatishi uning muomala madaniyatiga e’tiborini bildiradi. Ayniqsa, kelajakda dars berishni maqsad qilgan yosh uchun hurmatga asoslangan aloqa bilim almashishning insoniy tomoni ekanini anglatadi. Biroq uning amaliy liderlik tajribasi, jamoat tashkilotlaridagi lavozimi yoki boshqargan tashabbuslari haqida ma’lumot yo‘q; uning qarashlarini aynan o‘zi bildirgan tamoyillar doirasida baholash lozim.

O‘z ustida to‘xtovsiz ishlash haqidagi fikr uning kelajak rejasiga amaliy yo‘nalish beradi. Til bilimini chuqurlashtirish, adabiyotni o‘rganish, fikrni ravon bayon etish va kasbiy tayyorgarlikni oshirish kabi jarayonlar muntazam mehnatni talab qiladi. U mazkur talabni liderlikning muhim sharti sifatida ko‘rishi bilan o‘z rivojini tasodifga emas, doimiy sa’y-harakatga bog‘lashini namoyon etadi.

Bo‘sh vaqtida u kitoblar o‘qiydi. Kitobxonlik uning qisqa bioyorligida ham alohida qayd etilgan. Bu qiziqish tanlagan yo‘nalishi bilan tabiiy ravishda uyg‘unlashadi, chunki adabiyot bilan ishlash matnni o‘qish, mazmunini anglash va fikriy dunyoni boyitish jarayonlari bilan bog‘liq.

Kitob o‘qish uning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etadigan mashg‘ulot sifatida ko‘rsatilgan, ammo qaysi mualliflar, janrlar yoki asarlarni mutolaa qilishi haqida ma’lumot berilmagan. Shunga qaramay, uning kitobxonligi til va adabiyot sohasidagi qiziqishni faqat dars doirasi bilan cheklamasdan, shaxsiy odat darajasida ham davom ettirishga moyilligini ko‘rsatadi.

U ingliz tiliga ham qiziqadi va bu tildan B1 darajasida bilimga ega. Bu fakt uning til o‘rganishga bo‘lgan e’tibori bir yo‘nalish bilangina chegaralanmasligini anglatadi. B1 daraja kundalik mavzularda muloqot qilish, tanish mazmundagi matnlarni tushunish hamda til ko‘nikmalarini keyingi bosqichlarda rivojlantirish uchun asos bo‘la oladigan daraja sifatida uning bioyorligida muhim o‘rin egallaydi.

Bir tilda mutaxassislik bo‘yicha tahsil olib, boshqa tilga ham qiziqish bildirish uning bilim doirasini kengaytirishga intilishini ko‘rsatadi. Bunda qaysi sertifikatlar yoki rasmiy imtihonlar topshirilgani haqida ma’lumot yo‘q; aniq qayd etilgan jihat — B1 darajasidagi bilim va tilga bo‘lgan qiziqishdir. U kelgusida qaysi yo‘nalishlarni chuqurlashtirishidan qat’i nazar, bugungi qiziqishlari uning o‘quv faoliyatini to‘ldirib turadi.

U telefonda turli xil videolar olish va ularni tahrirlashga qiziqadi. Bu mashg‘ulot uning kitobxonlik va til o‘rganishga asoslangan qiziqishlariga boshqa — vizual hamda texnik — qirra qo‘shadi. Video yozish kuzatuvchanlikni, tahrirlash esa materialni saralash, tartibga keltirish va uni ma’lum shaklda taqdim etishni talab qiladi.

Mazkur qiziqish bo‘yicha u yaratgan aniq videolar, mavzular, ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalar yoki ommaga namoyish etilgan ishlar haqida ma’lumot berilmagan. Shuning uchun uni professional videograf yoki montajchi sifatida ta’riflashga asos yo‘q. Mavjud fakt uning bu ishga qiziqishini va telefondan foydalangan holda videolarni olish hamda tahrirlashni yoqtirishini ko‘rsatadi.

Bugungi raqamli muhitda matn, ovoz va tasvir bilan ishlash ko‘nikmalari o‘z fikrini ifodalashning turli yo‘llarini ochishi mumkin. Uning til-adabiyot sohasidagi tanlovi hamda video tahririga qiziqishi bir-biridan mustaqil bo‘lsa-da, har ikkisi mazmunni anglash va yetkazishga e’tibor bilan bog‘lanishi mumkin. Biroq bu bog‘liqlik uning hozirgi qiziqishlaridan kelib chiqadigan ehtiyotkor tahlildir.

Uning bo‘sh vaqtdagi mashg‘ulotlari — kitob o‘qish, xorijiy tilga qiziqish va videolar bilan ishlash — turli shakldagi bilim hamda ijod manbalariga ochiqligini bildiradi. Bu qiziqishlar hali rasmiy loyiha yoki kasbiy yo‘nalish deb ko‘rsatilmagan. Ammo ular yosh talabaning o‘ziga ma’qul faoliyatlarni izlab, turli ko‘nikmalarni sinab ko‘rayotganini anglatadi.

Boshqa yoshlar uchun bildirgan motivatsion fikri quyidagicha: “Men jimlikni tanlayman, chunki haqiqiy kuch o‘zini isbotlashga muhtoj emas. Maqsadim baland, qadamlarim esa ishonchli.” Bu iqtibos uning o‘zini tutish uslubi va maqsadga munosabatini ifodalaydi. Undagi jimlik passivlik emas, balki o‘z qadrini balandparvoz da’volarsiz ham anglay olish tarzida talqin qilinadi.

“Maqsadim baland, qadamlarim esa ishonchli” degan jumla uning kasbiy niyatiga ham mos keladi. U kuchli o‘qituvchi bo‘lib, o‘rganganlarini odamlarga berishni xohlaydi. Bu maqsadga yetish uchun esa bugungi talabalik davrining mazmuni — bilim olish, o‘qish, izlanish va o‘z ustida to‘xtovsiz ishlash — hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ladi.

Uning yoshlar uchun fikri shovqinli taqqoslashlardan ko‘ra ichki ishonchni ustun qo‘yadi. Bu qarash xatolardan qo‘rqmaslik haqidagi hayotiy tamoyili bilan ham birlashadi: inson ortiqcha o‘zini oqlashga urinmasdan, kamchiliklaridan saboq olib, tanlagan yo‘lida davom etishi mumkin. Shu ma’noda uning murojaati natijani kutishdan oldin mehnat va qat’iyatni qadrlashga undaydi.

Madinabonu Qosimova Nurmuhammat qizining bugungi yo‘li Paxtaobod tumanidan boshlangan hayot tajribasi, institutdagi mutaxassislik tanlovi, kitobxonlik, tillarga qiziqish va bilim ulashishga qaratilgan niyat bilan belgilanadi. Hozircha faoliyatining boshlang‘ich pallasida bo‘lgan bu yo‘lning real mazmuni uning o‘ziga belgilagan fazilatlarida — tirishqoqlik, hurmat, taslim bo‘lmaslik va muntazam izlanishda — namoyon bo‘ladi.

Uning biografiyasida hozircha katta lavozimlar, yirik loyihalar yoki mukofotlar emas, balki aniq tanlangan yo‘nalish va unga mos ichki prinsiplar markaziy o‘rin tutadi. Andijon davlat pedagogika institutida rus tili va adabiyoti yo‘nalishida tahsil olayotgan talaba sifatida u o‘z oldiga kuchli o‘qituvchi bo‘lish vazifasini qo‘ygan. Bu maqsad kitobxonlik, til o‘rganishga qiziqish va bilimini ulashish istagi bilan mustahkamlanadi.

Uning “Xato qilishdan hech qachon qo‘rqmaslik kerak, zero xatolar muvaffaqiyat sari tashlangan kichik qadamlardir” degan tamoyili kelajakdagi yo‘liga amaliy mazmun beradi. Natija hali qayd etilmagan davrda ham izlanishni to‘xtatmaslik, tajribadan saboq olish va o‘z ustida ishlash uning qarashlarida asosiy yo‘nalish bo‘lib qolmoqda.

Paxtaobod tumanida yashayotgan yosh talabaning oldidagi vazifa bugungi bilim va qiziqishlarini izchil mehnat orqali pedagogik salohiyatga aylantirishdir. Uning sokin, ammo ishonchli qadamlar haqidagi fikri aynan shu yo‘lning mazmunini ifodalaydi: kelajakdagi maqsad baland bo‘lishi mumkin, unga eltuvchi asos esa kundalik o‘qish, hurmat, tirishqoqlik va bilimni boshqalarga yetkazishga tayyorlikdir.