Sug‘diyona O‘tkirova Shavkat qizi

Uning hayot yo‘li Toshkent viloyatining Parkent tumanidan boshlanadi. 2008-yil 27-avgustda shu hududda dunyoga kelgani uning tarjimai holidagi asosiy va aniq boshlang‘ich nuqtadir. Biografik ma’lumotlarda aynan tug‘ilgan sana va joyning ko‘rsatilishi shaxsning ildizlari, dastlabki muhiti hamda keyingi intilishlarini tushunishda muhimdir. Bu ma’lumot Sug‘diyona O‘tkirova Shavkat qizining shakllanish jarayoni o‘z tumanidagi ta’limiy va ijodiy imkoniyatlar bilan ham uzviy bog‘langanini ko‘rsatadi.

Parkent tumanida tashkil etilgan jurnalistika kursida qatnashgani uning o‘z yashash hududidagi imkoniyatlarga e’tibor bilan qaraganidan dalolat beradi. Kurs uning uchun shunchaki qo‘shimcha mashg‘ulot emas, balki so‘z, fikr, tinglovchi va auditoriya bilan ishlashga yaqinlashish maydoni bo‘lishi mumkin. Ayniqsa, kelajakda dublyaj va radio sohasiga qiziqayotgan inson uchun nutq, til va mazmunni anglash bilan bog‘liq tajriba alohida ahamiyat kasb etadi.

Uning bugungi biografik holati izlanish bosqichi sifatida namoyon bo‘ladi. U ishga joylashmaganini ochiq qayd etadi, lekin bu davrni kutish davri sifatida emas, o‘z ustida ishlash davri sifatida talqin qiladi. Bu yondashuv yosh davrda kasb tanlashning amaliy tomoni hali shakllanib borayotgan bir paytda bilim va qiziqishni to‘plashga e’tibor qaratayotganini bildiradi. Shunday qilib, tug‘ilgan hudud, mahalliy kursdagi ishtirok va mustaqil rivojlanish istagi uning hozirgi yo‘lining dastlabki tayanchlarini hosil qiladi.

Uning hayoti va rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatgan insonlar sifatida otasi va onasi tilga olinadi. Bu e’tirof oilaning uning dunyoqarashi va o‘zini rivojlantirishga munosabatidagi o‘rnini ko‘rsatadi. Biografiyada ota-onaning ta’siri aniq voqealar yoki kasb tanlash bo‘yicha ko‘rsatmalar bilan izohlanmagan bo‘lsa-da, ularning shaxsiy kamolotidagi ahamiyati bevosita qayd etilgan.

Shu o‘rinda uning ichki pozitsiyasi ham muhim: “U hech qachon motivatsiya kutmagan va kutmaydi.” Ushbu jumla tashqi ruhlantirishga qaram bo‘lmasdan, harakat uchun ichki sabab topishga intilishini ifodalaydi. U o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlari sari borishda tayyor imkoniyat yoki kimningdir doimiy undovini kutishdan ko‘ra, o‘z ustida ishlashni ma’qul ko‘radi. Bu qarash uning hozirgi mashg‘ulotlarida ham ko‘rinadi.

Ingliz tili va ona tili bo‘yicha sertifikatlarni qo‘lga kiritishi, kursda qatnashishi va kitobxonlikni muntazam mashg‘ulot sifatida tanlashi mazkur tamoyilning amaliy ko‘rinishlari sifatida baholanishi mumkin. Bu yerda natija faqat hujjat yoki qatnashuv bilan cheklanmaydi; bilim olishni davom ettirishning o‘zi muhim. Ota-onasining ta’siri va o‘z kuchiga tayanish istagi birgalikda uning shaxs sifatida shakllanishidagi ikki muhim omil — qo‘llab-quvvatlovchi muhit hamda shaxsiy mas’uliyatni belgilaydi.

Uning erishgan muhim yutuqlari qatorida ingliz tili va ona tili fanlari bo‘yicha sertifikatlarni qo‘lga kiritgani alohida o‘rin tutadi. Bu ikki yo‘nalish uning qiziqishlari bilan bevosita uyg‘unlashadi. Ona tilini o‘rganish nutqning aniqligi, so‘z ma’nosi va ifoda imkoniyatlarini anglashga xizmat qilsa, ingliz tili bo‘yicha tayyorgarlik boshqa tilni o‘zlashtirishdagi izlanishini bildiradi.

Sertifikatlar uning ma’lum fanlar bo‘yicha qilgan mehnati natijasini qayd etadi. Biroq ularni faqat yakuniy natija deb emas, keyingi maqsadlar uchun tayyorgarlikning bir qismi sifatida ham ko‘rish mumkin. Dublyaj aktrisasi bo‘lish istagida bo‘lgan kishi uchun so‘zning mazmuni, ohangi va talaffuziga e’tibor muhim bo‘lishi mumkin; radio yo‘nalishiga qiziqish uchun esa tinglovchiga tushunarli, ravon nutq masalasi ahamiyatli. Uning til fanlariga e’tibori aynan shu istiqbollarga mos keladi.

Bu yutuqlarning yana bir jihati — ular uning hozircha ishga joylashmagan davrda ham rivojlanishdan chekinmayotganini ko‘rsatishidir. U mehnat faoliyatini boshlamagan bo‘lsa ham, bilim va ko‘nikmalarni yig‘ishga qaratilgan qadamlar tashlamoqda. Bunday ketma-ketlik kasbiy maqsadni birdaniga tayyor natija sifatida emas, balki tayyorgarlik, sinov va o‘rganish jarayoni orqali shakllantirishni anglatadi. Ingliz tili hamda ona tili bo‘yicha olgan sertifikatlari ana shu jarayonning aniq qayd etilgan natijalaridir.

U tumanida tashkil etilgan jurnalistika kursida qatnashgan. Bu biografiyadagi muhim ta’limiy tajribalardan biri bo‘lib, u so‘z bilan ishlashga bo‘lgan qiziqishini kengaytirganini anglatadi. Jurnalistika mazmunni kuzatish, uni anglash va tinglovchi yoki o‘quvchiga yetkazish bilan bog‘liq soha sifatida uning boshqa qiziqishlari — kitobxonlik, radio va ovoz bilan ishlash istagi bilan ma’lum ma’noda tutashadi.

Kursdagi qatnashuv uning kasb tanlashda turli yaqin yo‘nalishlarni sinab ko‘rayotganini ko‘rsatadi. U o‘zini faqat bitta mashg‘ulot doirasiga qamab qo‘ymagan: til fanlaridan sertifikat olgan, mutolaaga vaqt ajratgan va jurnalistika bo‘yicha kursga borgan. Bu tajribalar kelajakda qaysi ko‘nikmalar unga eng mos kelishini tushunishga yordam berishi mumkin. Biroq uning asosiy maqsadi dublyaj aktrisaligi ekani alohida qayd etiladi; kurs ushbu maqsadni almashtiruvchi emas, balki uni to‘ldiruvchi o‘rganish bosqichi sifatida qaraladi.

Jurnalistika kursi tinglovchisi degan ta’rif uning qisqa biografik yorliqlaridan biriga aylangan. Bu ta’rif aniq faktga asoslanadi va uning o‘quv faoliyatidagi bir yo‘nalishni belgilaydi. Unda qatnashish orqali olingan konkret loyiha, nashr yoki chiqish haqida ma’lumot berilmaganligi sababli uning tajribasini ortiqcha kengaytirib talqin qilish o‘rinli emas. Shunga qaramay, kursga qiziqish bildirib, unda ishtirok etgani uning fikr va ovoz orqali muloqot qilinadigan sohalarga befarq emasligini aniq ko‘rsatadi.

Odatda, kitob o‘qish uning bo‘sh vaqtini unumli o‘tkazishdagi asosiy mashg‘ulotidir. Bu ma’lumot uning kundalik qiziqishlarini anglash uchun muhim: kitobxonlik uning hayotidagi tasodifiy mashg‘ulot emas, bo‘sh paytni mazmunli tashkil etish usuli sifatida tilga olinadi. “Yosh kitobxon” degan qisqa ta’rif ham ana shu odatga tayangan.

Mutolaa tilga, hikoyaga va qahramon ovoziga e’tibor beriladigan kelajakdagi ijodiy niyatlari bilan hamohang ko‘rinadi. Dublyajda matnning mazmunini tushunish, uning hissiy qatlamini his qilish va tinglovchiga yetkazish zarur bo‘lishi mumkin. Radio sohasida ham so‘zning mazmuni va tinglovchi e’tiborini ushlab turish masalasi muhim. Kitob o‘qish ushbu qiziqishlar uchun bevosita kasbiy kafolat bo‘lmasa-da, uning so‘z olamiga yaqinligini ko‘rsatadigan barqaror mashg‘ulotdir.

U kitobxonlik haqida muayyan mualliflar, janrlar yoki asarlar nomini keltirmagan. Shuning uchun uning o‘qish didiga doir qo‘shimcha xulosalar berish to‘g‘ri bo‘lmaydi. Ammo mavjud ma’lumotning o‘zi kitob uning vaqtini samarali to‘ldiradigan asosiy vosita ekanini bildiradi. U o‘z ustida ishlashni to‘xtatmaganini aytar ekan, mutolaa ham bu jarayonning tabiiy qismi bo‘lib, til va tasavvurni boyitishga qaratilgan shaxsiy odat sifatida namoyon bo‘ladi.

Uning faoliyatini qachondan va qanday boshlagani haqidagi ma’lumot aniq va ehtiyotkor ifodalangan: “U hozircha ishga joylashmagan, biroq o‘z ustida ishlashdan to‘xtagani yo‘q.” Bu holat uning rasmiy mehnat tajribasi hali boshlanmaganini, ammo kasbiy tayyorgarligi passiv emasligini ko‘rsatadi. Uning bugungi bosqichi o‘rganish, ko‘nikma to‘plash va maqsadni aniqlashtirish davridir.

Bu davrda u allaqachon bir nechta tayanchga ega: ingliz tili va ona tili fanlaridan sertifikatlar, tuman miqyosidagi jurnalistika kursidagi ishtirok hamda kitob o‘qishga bo‘lgan odat. Har bir tajriba turli ko‘rinishda bo‘lsa-da, ular orasida til va muloqotga e’tibor umumiy chiziq sifatida ajralib turadi. Ularning jamlanishi uning rejalari tasodifiy tanlov emas, o‘rganish jarayonida pishib borayotgan niyat ekanini ko‘rsatishi mumkin.

Kasbiy yo‘lning boshlanishi ko‘pincha birinchi ish joyi bilan bog‘lanadi, biroq uning holatida tayyorgarlikning o‘zi ham muhim mazmunga ega. U o‘z ustida ishlashni davom ettirish orqali kelgusidagi amaliy imkoniyatlarga zamin hozirlamoqda. Bu jarayonda u tayyor maqomga da’vo qilmaydi: qisqa ta’rifida “bo‘lajak dublyaj aktrisasi” deyilishi ham aynan maqsad bilan hozirgi bosqich o‘rtasidagi farqni ochiq saqlaydi. U orzu qilayotgan kasbga boradigan yo‘lni o‘qish va tajriba yig‘ish bilan bog‘laydi.

Uning kelajakdagi asosiy maqsadlaridan biri professional dublyaj aktrisasi bo‘lish va ovoz yozish studiyalarida faoliyat yuritishdir. Bu reja uning biografiyasidagi eng aniq kasbiy yo‘nalish hisoblanadi. Dublyaj aktrisaligi faqat ovoz berish emas, balki matn, obraz, hissiyot va tinglovchi bilan bog‘liq ijodiy yo‘nalish sifatida anglashilishi mumkin; uning kitobxonligi hamda til fanlariga e’tibori shu niyat bilan mazmunan uyg‘unlashadi.

Ovoz yozish studiyalarida ishlash istagi bu maqsadning amaliy tomonini ham belgilaydi. U faqat kasb nomini aytish bilan cheklanmay, o‘zini qaysi muhitda tasavvur qilayotganini ham ko‘rsatadi. Shu bilan birga, uning rejalari doirasida radio sohasi ham bor. “Shuningdek, radio sohasi ham uning rejalari doirasidan holi emas” degan ma’lumot ovoz, nutq va auditoriyaga murojaat bilan bog‘liq qiziqishlari kengroq ekanini bildiradi.

Dublyaj va radio bir-biridan farqli yo‘nalishlar bo‘lsa-da, uning qarashida ularni bog‘laydigan jihatlar mavjud: ovozdan foydalanish, ravon ifoda, matnni anglash va tinglovchiga ta’sir yetkazish. Biroq u bu sohalarda hozirda faoliyat yuritayotgani haqida ma’lumot yo‘q; uning rejalari kelajak maqsadi sifatida berilgan. Shuning uchun bu niyatni shakllanib borayotgan kasbiy yo‘nalish deb ko‘rish to‘g‘riroqdir. Hozirgi ta’limiy qadamlar va mutolaa odati aynan shu katta maqsad sari tayyorgarlik mazmunini oladi.

Sug‘diyona O‘tkirova Shavkat qizining bugungi yo‘li aniq natijalarni ham, hali amalga oshishi lozim bo‘lgan niyatlarni ham birlashtiradi. Ingliz tili va ona tili fanlari bo‘yicha sertifikatlar, tumanida tashkil etilgan jurnalistika kursidagi ishtirok hamda kitob o‘qishga ajratiladigan vaqt uning o‘zini rivojlantirishga jiddiy munosabatda ekanini ko‘rsatadigan faktlardir. U hozircha ishga joylashmagan bo‘lsa ham, ayni paytni tayyorgarlik va izlanish bilan mazmunli to‘ldirmoqda.

Uning “hech qachon motivatsiya kutmagan va kutmaydi” degan qarashi kelajakdagi rejalari uchun ichki tayanch bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Otasi va onasining ta’sirini qadrlashi esa bu mustaqil intilish oilaviy qadriyatlar va yaqinlarining o‘rni bilan uyg‘un ekanini anglatadi. U tanlagan yo‘l hali kasbiy amaliyotning boshida turgan bo‘lsa-da, undagi qiziqishlar — til, mutolaa, jurnalistika bo‘yicha ta’lim va ovoz bilan ishlashga intilish — bir-birini to‘ldiradi.

Professional dublyaj aktrisasi bo‘lish, ovoz yozish studiyalarida faoliyat yuritish va radio sohasini o‘z rejalarida saqlash uning oldidagi aniq yo‘nalishlarni belgilaydi. Bu maqsadlarga yetish uchun kelgusida muntazam o‘rganish va amaliy tajriba talab etiladi. Uning hozirgi odatlari hamda qo‘lga kiritgan sertifikatlari ana shu yo‘lning dastlabki qadamlari sifatida e’tiborga loyiq: ular orzuni faqat aytilgan niyat emas, balki bilim va tayyorgarlik bilan mustahkamlanayotgan istiqbolga aylantiradi.