Xamidov Muhammadyusuf Abdusalomjon o‘g‘li

U Farg‘ona viloyati, Quva tumanida yashaydi. Quva tumani vakili sifatida tilga olinishi uning yashash hududi bilan aloqasi biografik tasvirning muhim qismiga aylanganini bildiradi. Insonning kundalik qarashlari, oilaviy munosabatlari va kasbga bo‘lgan yondashuvi ko‘pincha yashayotgan muhitidan ajralmagan holda shakllanadi. Uning holatida ham hududiy mansublik alohida e’tirof etilgani Quvadagi hayot va mehnat tajribasi shaxsiy yo‘lining tayanch nuqtalaridan ekanini ko‘rsatadi.

2000-yil 4-martda tug‘ilgan Muhammadyusuf Xamidov o‘z hayoti haqida berilgan ma’lumotlarda avvalo hozirgi faoliyati, hayotiy tamoyili va oldiga qo‘ygan katta niyatlarini ochib beradi. Bu ma’lumotlar uning bolalik yillari tafsilotlarini emas, balki voyaga yetgan davrida shakllangan mas’uliyat va yo‘nalishni ko‘rsatadi. Shu jihatdan uning portretida eng avvalo harakatdagi, tajribadan xulosa chiqarishga urinadigan va o‘z oldiga uzoq muddatli vazifa qo‘ygan inson qiyofasi namoyon bo‘ladi.

Uning qisqa ta’rifida “o‘rganuvchi” so‘zining alohida o‘rin olishi e’tiborlidir. Bu atama tayyor bilim yoki yakuniy maqomni emas, davom etayotgan jarayonni anglatadi. U o‘zini o‘rganuvchi deb hisoblaydi va boshqalar undan aynan o‘rganuvchanlikni o‘rganishlari mumkinligini aytadi. Bunday qarash inson uchun o‘sish faqat rasmiy natija bilan emas, yangi tajribani qabul qilish, kamchiliklarni tan olish va keyingi qadamni puxta tashlash bilan ham belgilanishini anglatadi.

Uning hayot yo‘liga oid mavjud ma’lumotlar ko‘lami ixcham bo‘lsa-da, ular bir-birini to‘ldiradi: yashash hududi — Quva tumani, mehnat muhiti — o‘quv markazi, maktab va bog‘cha, shaxsiy tayanchi esa — oilasi. Ana shu uch qatlam kundalik hayotning turli tomonlarini birlashtiradi. Biri jamiyatdagi o‘rnini, biri kasbiy mas’uliyatini, yana biri esa yaqinlari bilan munosabatini ifodalaydi.

Uning hayotiga ta’sir qilgan holatlardan biri MED sohasiga o‘qishga kira olmagani bo‘lgan. Bu voqea uning hayot yo‘nalishida muayyan burilish nuqtasi sifatida tilga olinadi. Bir maqsadning amalga oshmay qolishi insonni tanlovlarini qayta ko‘rib chiqishga undashi mumkin; uning keyingi mehnat yo‘li esa o‘quv markazidan boshlangani bilan xarakterlanadi. Demak, bu tajriba uni faoliyatdan chekinishga emas, o‘ziga boshqa imkoniyat qidirishga undagan bo‘lishi mumkin.

Mazkur voqea bilan bir qatorda, bobosi ham uning hayotiga sezilarli ta’sir qilgan shaxs sifatida qayd etiladi. Bobosining aynan qaysi nasihati yoki amaliy namunasi katta ahamiyat kasb etgani ochiqlanmagan, biroq uning nomi bu yo‘ldagi ta’sir manbai sifatida tilga olingani oiladagi katta avlod o‘rnini ko‘rsatadi. Shaxs shakllanishida yaqin insonning tajribasi, munosabati va ishonchi muhim omil bo‘la oladi. Uning qarashlarida oilaga yaqinlik hamda xatolardan saboq olish g‘oyasi ustunligi shu ta’sirning mazmuni haqida ehtiyotkor tasavvur beradi.

MED sohasiga kirolmagani va bobosining ta’siri birgalikda uning biografiyasidagi ikki xil, ammo bir-birini to‘ldiruvchi manzarani yuzaga chiqaradi. Bir tomonda kutilgan rejaning ro‘yobga chiqmagani turadi; ikkinchi tomonda esa hayotdagi qaror va qarashlarga ta’sir qilgan yaqin inson obrazi bor. Bunday uyg‘unlik insonning yo‘li faqat muvaffaqiyatlardan emas, balki qayta yo‘nalish belgilashga majbur qiladigan sinovlar va tayanch bo‘ladigan munosabatlardan ham tarkib topishini ko‘rsatadi.

Bu tajriba uning o‘zini o‘rganuvchi deb atashi bilan hamohangdir. O‘rganish faqat dars yoki kasbiy ko‘nikmaga ega bo‘lish emas, balki natijasi kutilgandek chiqmagan vaziyatni anglash va undan keyingi yo‘lni tanlashni ham o‘z ichiga oladi. U berayotgan yoshlarga murojaat aynan shunday qarashni ifodalaydi: xatodan qochish emas, uni takrorlamaslikka intilish muhim. Bu nuqtai nazar uning o‘tgan tajribasi bilan hayotiy prinsipini bog‘lab turadi.

U faoliyatini 2021-yilda o‘quv markazida administrator sifatida boshlagan. Bu sana uning mustaqil mehnat yo‘lining aniq boshlanish nuqtasidir. Administratorlik odatda tartib, muloqot, vazifalarni muvofiqlashtirish va jarayonlarga mas’uliyat bilan yondashishni talab qiladi. Uning faoliyati haqidagi ma’lumotda aynan shu lavozimning ko‘rsatilishi ilk ish tajribasi tashkiliy yo‘nalishdan boshlanganini aniq belgilaydi.

O‘quv markazi uning kasbiy tajribasida alohida ahamiyatga ega. Bu muhit o‘qish, o‘rgatish va rivojlanishga intiladigan insonlar bilan bog‘liq bo‘lgani sababli, uning o‘zini o‘rganuvchi deb bilishi mazkur ish yo‘li bilan ma’lum ma’noda uyg‘unlashadi. Biroq uning vazifalari, lavozimdagi aniq mas’uliyatlari yoki amalga oshirgan alohida loyihalari haqida berilgan ma’lumotlarda tafsilot yo‘q. Shuning uchun uning yo‘lini mavjud faktlar doirasida administratorlikdan boshlangan tashkiliy tajriba sifatida baholash to‘g‘ri bo‘ladi.

Bugun u o‘quv markazi, maktab va bog‘cha bilan bog‘liq ta’lim sohasida ishlaydi. Bu uch muhit turli yoshdagi o‘quvchi va tarbiyalanuvchilar, ularning ota-onalari, ustozlar hamda jamoalar bilan kesishadigan maydonni anglatadi. Shunday sharoitda ishlash insondan jarayonlarga e’tibor, kelishuv va doimiy o‘rganishni talab qilishi mumkin. Uning qisqa biografik tavsifidagi “ta’lim sohasi vakili” iborasi ham aynan shu keng faoliyat maydonini umumlashtiradi.

Uning kasbiy yo‘li katta mukofotlar yoki sertifikatlar ro‘yxati bilan emas, ishni boshlagan vaqt va yo‘nalishning aniqligi bilan ifodalanadi. Muhim yutuqlar, tanlovlar, sertifikatlar, loyihalar va mukofotlar haqidagi savolga “Yo‘q” deb javob berilgani buni ochiq ko‘rsatadi. Bu holat uning ish tajribasini inkor etmaydi; aksincha, biografik hikoyani rasmiy e’tiroflardan ko‘ra amaliy faoliyat, o‘rganish va kelgusidagi niyatlar asosida ko‘rishga imkon beradi.

Uning bugungi faoliyat maydoni o‘quv markazi, maktab va bog‘chani qamrab oladi. Bu yo‘nalishlar bir-biriga yaqin bo‘lsa ham, ular turlicha tashkiliy va insoniy munosabatlarni talab qiladigan muhitlardir. O‘quv markazi ma’lum ko‘nikma yoki bilimni rivojlantirishga intilganlar bilan bog‘liq bo‘lsa, maktab va bog‘cha bolalarning ta’lim-tarbiyasi bilan chambarchas aloqador. U shu sohada ishlayotganini aytar ekan, o‘z faoliyatini jamiyatning bilim va tarbiya jarayonlari bilan bog‘liq deb belgilaydi.

Uning o‘zini ta’lim sohasi vakili deb ko‘rsatishi kasbga nisbatan mansublik hissini ham anglatadi. Bu yerda u o‘zini faqat bir lavozim egasi sifatida emas, kengroq jarayonning ishtirokchisi sifatida ko‘radi. Administratorlikdan boshlangan tajriba uni tashkiliy masalalarga yaqinlashtirgan bo‘lsa, maktab va bog‘cha bilan bog‘liq faoliyat uning ish maydonini kengaytirgan. Mavjud ma’lumotlar uning ushbu muassasalardagi lavozimi yoki aniq vazifasini belgilamaydi, biroq faoliyatning uch yo‘nalish bilan bog‘langanini aniq qayd etadi.

O‘rganishga tayyorlik uning kasbiy qarashlarida markaziy o‘rinda turadi. U boshqalar undan o‘rganuvchanlikni o‘rganishlari mumkinligini aytadi. Bu fikr tayyor javoblar berishdan ko‘ra, izlanish va tajribadan saboq olishni qadrlashini ko‘rsatadi. Ta’lim muhitida bunday munosabat ayniqsa muhim bo‘lishi mumkin, chunki bu soha yangilanib boradigan ehtiyojlar, turli insonlar va kundalik mas’uliyatlar bilan bog‘liq.

Uning hayotiy prinsipida ham o‘sish masalasi ko‘rinadi: xato qilishdan qo‘rqmaslik, ammo qilingan xatoni yana qayta qilmaslik. Bu yondashuv mehnatdagi mas’uliyat bilan bog‘lanadi. Har qanday ishda noaniq vaziyat yoki noto‘g‘ri qaror uchrashi mumkin, biroq uning mezoni aynan shu holatdan to‘g‘ri xulosa chiqarishdir. Demak, uning faoliyat haqidagi tasavvurida natija bilan bir qatorda o‘z ustida ishlash va takroriy kamchiliklarning oldini olish ham ahamiyatli.

Uning hayotiy prinsipi — xato qilishdan qo‘rqmaslik va qilingan xatoni yana qayta qilmaslik. Bu fikr uning qaror qabul qilishdagi asosiy mezonini ochib beradi. Unda mutlaq xatosizlikni talab qilish yo‘q; buning o‘rniga tajribani tan olish va undan keyingi yurishda ehtiyotkorroq bo‘lish g‘oyasi mavjud. Bunday qarash insonni urinishdan to‘xtatib qo‘yadigan qo‘rquvga qarshi turadi, ayni paytda mas’uliyatsizlikni ham oqlamaydi.

Mazkur prinsip MED sohasiga o‘qishga kira olmagani haqidagi tajriba bilan mazmunan bog‘lanadi. Reja amalga oshmagan vaziyatda inson ikki yo‘ldan birini tanlashi mumkin: umidsizlikka berilish yoki natijani keyingi yo‘l uchun saboq sifatida qabul qilish. Uning 2021-yilda yangi mehnat faoliyatini boshlagani ikkinchi yo‘lga intilganini ko‘rsatadi. Bu yerda o‘tgan voqea va hozirgi faoliyat o‘rtasidagi bog‘liqlik ehtiyotkor tahlil sifatida tushunilishi kerak, ammo uning prinsipida aynan shunday ruh seziladi.

Yoshlarga aytgan motivatsion fikri bu qarashni qisqa va aniq shaklda ifodalaydi: “Xato qilishdan qo’rqmang! Qilingan xatoni yana qilishdan qo’rqing!” Ushbu iqtibos uning individual hayotiy qoidasini boshqalar bilan bo‘lishishga tayyorligini ham anglatadi. Unda yoshlarni tavakkal qilishga undash bilan birga, har bir qarordan javobgarlik bilan xulosa chiqarishga chaqiriq bor. Fikrning ikki qismi bir-biridan ajralmaydi: qo‘rquvni yengish va takror xatoga yo‘l qo‘ymaslik.

Bu prinsip uning “o‘rganuvchi” degan o‘zini baholashi bilan ham tutashadi. O‘rganish ko‘pincha savol berish, sinash, o‘z kamchiligini ko‘rish va xulosani amalda qo‘llashdan iborat bo‘ladi. U o‘zidan boshqalar o‘rganuvchanlikni o‘rganishi mumkinligini bejiz aytmaydi: uning fikricha, rivojlanishning muhim sharti tajriba oldida yopiq turmaslikdir. Shunday qilib, uning shiori faqat ruhlantiruvchi jumla emas, balki kundalik hayot va mehnatga tatbiq etilishi mumkin bo‘lgan qarash sifatida namoyon bo‘ladi.

Uning qisqa biografik tavsifida “oilaparvar” degan belgi bor. Bu ta’rif bo‘sh vaqtini oilasi bilan o‘tkazishi haqidagi javobi bilan bevosita tasdiqlanadi. Mehnat va kasbiy izlanishlar orasida oilaga vaqt ajratish uning kundalik hayotida yaqinlar bilan munosabat alohida qadrga ega ekanini ko‘rsatadi. U bu mashg‘ulotni alohida hobbi yoki rasmiy faoliyat sifatida emas, hayotining tabiiy va muhim qismi sifatida tilga oladi.

Oilasi bilan vaqt o‘tkazish uning shaxsiy muvozanatiga xizmat qiladigan omil bo‘lishi mumkin. Ish sohasida o‘quv markazi, maktab va bog‘cha kabi faol muhitlar bilan bog‘langan inson uchun yaqinlar davrasida bo‘lish kundalik hayotning boshqa, insoniy tomonini ifodalaydi. Biroq bu haqda ortiqcha tafsilot berilmagani sababli, uning oilaviy hayoti haqida qo‘shimcha xulosalar chiqarish o‘rinli emas. Mavjud faktning o‘zi esa oilaga e’tibor uning o‘zini ta’riflash usulida muhim ekanini ko‘rsatadi.

Bobosining hayotiga ta’sir qilgani ham oilaviy rishtalarning ahamiyatini yana bir bor ko‘rsatadigan jihatdir. Katta avlod vakilining ta’siri bilan bo‘sh vaqtni oilaga bag‘ishlash bir-biridan alohida faktlar bo‘lsa-da, ular yaqin insonlar uning dunyoqarashida o‘rin tutishini anglatadi. Bu holat oila uning uchun faqat dam olish doirasi emas, balki hayotiy tajriba va ma’naviy tayanch manbalaridan biri bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Kasbiy sohada o‘rganishga intilish, shaxsiy hayotda esa oilaga yaqinlik uning portretidagi ikki muhim qirrani birlashtiradi. Birinchisi kelajak sari harakatni, ikkinchisi esa hozirgi hayotdagi insoniy aloqalarga e’tiborni bildiradi. U o‘zini aynan shu ikki jihatdan — o‘rganuvchi va oilaparvar sifatida ifodalashi tasodifiy emas. Bu ta’riflar uning yutuqlarini rasmiy ko‘rsatkichlar orqali emas, qadriyatlari va kundalik tanlovlari orqali anglashga yordam beradi.

Uning kelajakdagi maqsadi O‘zbekiston tarixiga kirish va o‘zidan keyin qoladigan ishlarni amalga oshirishdir. Bu niyat keng ko‘lamli bo‘lib, u o‘z hayotini faqat bugungi vazifalar bilan cheklab qo‘ymasligini bildiradi. “O‘zidan keyin qoladigan ishlar” degan ifoda uning uchun qadrli bo‘lgan natija vaqtinchalik bo‘lmasligi kerakligini anglatadi. Shu bilan birga, u bu maqsadga qaysi aniq loyiha, kasbiy bosqich yoki tashabbuslar orqali erishishini ochiqlamagan.

Mavjud faoliyat yo‘nalishi bu niyatning amaliy poydevori sifatida ko‘rilishi mumkin. U o‘quv markazi, maktab va bog‘cha bilan bog‘liq sohada ishlab, jamiyatning bilim va tarbiya jarayonlariga yaqin turadi. Katta maqsadning kundalik mehnat bilan bog‘lanishi uning hozirgi yo‘li va kelajakka qarashi o‘rtasida mantiqiy davomiylik yaratadi. Biroq uning tarixda qoladigan ishlari qanday shakl olishi haqida hozirdanoq qat’iy hukm chiqarish emas, mazkur niyatni uning uzoq muddatli yo‘nalishi sifatida ko‘rish o‘rinlidir.

Uning rasmiy mukofot, sertifikat, tanlov g‘olibligi yoki loyiha yutuqlari qayd etilmagan. Bunday holatda uning katta niyatini allaqachon bajarilgan natija sifatida emas, oldiga qo‘yilgan mas’uliyatli maqsad sifatida tushunish kerak. Bu maqsadga erishish uchun uning o‘zi ta’kidlagan o‘rganuvchanlik, xatolardan saboq olish va mehnatdagi davomiylik muhim ahamiyat kasb etishi mumkin. Uning qarashlarida katta niyatni kichik, ammo mazmunli qadamlar bilan bog‘lash ehtiyoji seziladi.

Yoshlarga yo‘llagan fikri ham aynan kelajakni qurishga qaratilgan ruhni o‘zida mujassam etadi. U qo‘rquv oldida to‘xtab qolmaslikka, lekin bir xatoni qayta takrorlamaslikka chaqiradi. Bu chaqiriq o‘z oldiga ulkan maqsad qo‘ygan insonning amaliy qarashidir: harakat qilish, xulosa chiqarish va yo‘lni davom ettirish. Uning bugungi faoliyati, oilaga yaqinligi va o‘rganishga bo‘lgan munosabati shu niyat uchun shakllanayotgan hayotiy asoslar sifatida namoyon bo‘ladi.

Muhammadyusuf Xamidovning bugungi yo‘li 2021-yilda o‘quv markazidagi administratorlikdan boshlanib, o‘quv markazi, maktab va bog‘cha bilan bog‘liq faoliyatga tutashadi. Bu yo‘l MED sohasiga kira olmaganidan keyingi yangi qadam, bobosining ta’siri, oilaga yaqinlik va o‘z ustida ishlashga intilish bilan mazmun topgan. Uning tarjimai holidagi asosiy kuch rasmiy e’tiroflar ro‘yxatida emas, balki o‘zini o‘rganuvchi deb bilishi, har bir tajribadan xulosa chiqarishga tayyorligi hamda kundalik mas’uliyatdan qochmasligida ko‘rinadi.

O‘zbekiston tarixiga kirish va o‘zidan keyin qoladigan ishlarni amalga oshirish niyati uning oldidagi katta mezondir. Bu niyat hozircha belgilangan aniq yo‘l xaritasi bilan emas, ammo ravshan qadriyatlar bilan qo‘llab-quvvatlanadi: xatodan qo‘rqmaslik, uni qayta takrorlamaslik, o‘rganishni to‘xtatmaslik va oila qadrini saqlash. Quva tumanida yashab, ta’lim muhitida ish olib borayotgan u uchun kelgusidagi iz aynan shu tamoyillarni amaliy mehnat bilan mustahkamlash orqali vujudga kelishi mumkin.