Zayniddinova Mushtariy Abdujalil qizi

Mushtariy 21.11.2007-yilda Qo‘shrabotda tug‘ilgan. Uning bugungi yashash manzili ham Samarqand viloyati, Qo‘shrabot tumani sifatida qayd etilgan. Tug‘ilgan joy va yashash hududining bir makonga bog‘lanishi uning hayot yo‘li hozircha o‘zi mansub muhit bilan uzviy davom etayotganini ko‘rsatadi. Bu hudud uning ilk taassurotlari, ta’lim sari dastlabki qadamlari va kelajak haqidagi qarashlari shakllangan makon sifatida muhim o‘rin tutadi.

Tarjimai holga oid ma’lumotlarda uning to‘liq ismi Zayniddinova Mushtariy Abdujalil qizi tarzida berilgan. Ism-sharifning to‘liq qayd etilishi insonning oilaviy mansubligi va shaxsiy yo‘lini ifodalovchi rasmiy belgi bo‘lish bilan birga, uning kelgusi ta’limiy hamda kasbiy faoliyatida o‘z nomi bilan mas’uliyat olishiga zamin yaratadi. Yosh avlodning orzu va maqsadlari ko‘pincha u yashayotgan jamiyatning ehtiyojlari bilan bog‘lanadi; Mushtariy ham o‘z kelajagini xalqiga foyda keltirish g‘oyasi bilan belgilaydi.

Uning hayotiga ta’sir qilgan alohida shaxs yoki voqea haqidagi savolga “Yo‘q” deb javob bergani ham e’tiborga loyiq. Bu javobdan uning shakllanishi biror yagona inson yoki birgina hodisa bilan izohlanmasligi anglashiladi. U o‘z yo‘lini kundalik intilish, ta’lim va ichki prinsiplar asosida ko‘rishga moyil ekanini ko‘rsatadi. Bunday yondashuvda tashqi namuna bilan bir qatorda, insonning o‘z mehnati, muntazamligi va qarorlariga ishonchi muhim ahamiyat kasb etadi.

Mushtariy Samarqand davlat universitetining sotsiologiya yo‘nalishi talabasi. Bu tanlov insonlar, ularning o‘zaro munosabatlari, jamiyatdagi jarayonlar hamda ijtimoiy qarashlarni anglashga qaratilgan akademik yo‘l bilan bog‘liq. U ayni paytda ta’limining boshlang‘ich nuqtasida turibdi: uning o‘z javobida “hali endi 1-kurs bo‘ladi” deb qayd etilgan. Demak, universitetdagi bilimlar, yangi o‘quv tajribalari va yo‘nalishning amaliy mazmuni bilan tanishish jarayoni endigina shakllanmoqda.

Oliy ta’limning ilk bosqichi ko‘pincha maktabdagi bilimlarni yanada tizimli, mustaqil va mas’uliyatli o‘rganish usuliga aylantiradigan davrdir. Mushtariyning mazkur bosqichga kelgani uning kelajak kasbini tasodifiy emas, ma’lum maqsad asosida tasavvur qilayotganini bildiradi. U tanlagan yo‘nalish orqali o‘z mutaxassisligini mukammal egallashni istaydi. Bu niyat uning o‘qishni faqat diplom olish jarayoni emas, balki malaka va foydali bo‘lish imkoniyati sifatida ko‘rishini anglatadi.

Talabalik uning faoliyati haqida berilgan javobda ham asosiy tayanch nuqta sifatida tilga olinadi. U o‘zini hali dastlabki kursda deb belgilashi boshlang‘ich tajriba davrini ochiq tan olganini ko‘rsatadi. Bu holatni kamchilik sifatida emas, katta maqsadlarga tayyorgarlik maydoni sifatida ko‘rish mumkin. Chunki kasbiy puxtalik avvalo o‘rganishga tayyorlik, bilimni izchil oshirish va o‘z oldiga qo‘yilgan vazifalarni bosqichma-bosqich bajarishdan boshlanadi.

Sotsiologik ta’limga intilish uning jamiyatga foyda keltirish orzusi bilan ham ma’no jihatdan uyg‘unlashadi. U o‘z sohasini mukammal o‘zlashtirishni xalq manfaatiga xizmat qilish bilan bog‘laydi. Bu bog‘liqlik kasbiy bilimning yakuniy qiymatini insonlar hayotidagi amaliy foyda orqali baholashga moyil qarashni ifodalaydi. Bugun u talaba sifatida tayyorgarlik ko‘rmoqda; uning maqsadida esa mazkur tayyorgarlikni kelgusida mas’uliyatli faoliyatga aylantirish niyati turibdi.

Mushtariyning erishgan aniq yutuqlaridan biri — ona tili fanidan milliy sertifikatga egaligidir. Sertifikat uning bilimini rasmiy baholash tizimida tasdiqlovchi natija bo‘lib, o‘quv jarayonidagi mehnati va fan bo‘yicha tayyorgarligini ifodalaydi. Tarjimai hol ma’lumotlarida tanlov, loyiha yoki mukofotlardan ko‘ra aynan shu yutuq alohida ko‘rsatilgan. Shu sababli u uning akademik rivojlanishidagi muhim tayanchlardan biri sifatida namoyon bo‘ladi.

Ona tili bo‘yicha bilim tilning qoidalarini bilish bilan cheklanmaydi: u matnni tushunish, fikrni tartibli bayon qilish, so‘zning ma’no nozikliklarini his etish va muloqot madaniyatiga ham aloqador. Mushtariyning kitob o‘qish va she’r mutolaa qilish odatlari bu sertifikat bilan tabiiy ma’naviy bog‘lanish hosil qiladi. Biri ta’limiy natijani, ikkinchisi esa til hamda badiiy so‘zga shaxsiy qiziqishni bildiradi. Biroq sertifikat va qiziqishning aynan qanday jarayonda shakllangani haqidagi qo‘shimcha tafsilotlar berilmaganligi sababli, ularning o‘zaro aloqasi ehtiyotkorlik bilan faqat umumiy uyg‘unlik sifatida talqin qilinadi.

Bu yutuq uning kelajakda tanlagan yo‘nalishida ham muhim bo‘lishi mumkin. Insonlar va jamiyat bilan bog‘liq bilimlarni o‘rganishda fikrni aniq ifodalash, tinglash, matn va nutq mazmunini tushunish zarur bo‘ladi. Mushtariy hozircha o‘quv yo‘lining avvalida turgan bo‘lsa ham, ona tili fanidan olingan sertifikat uning ta’limga maqsadli munosabatining ko‘rinadigan natijasidir. U o‘z oldiga mutaxassislikni mukammal egallash vazifasini qo‘yar ekan, bu kabi erishilgan natijalar kelgusi intilishlar uchun dalda bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Bo‘sh vaqtida Mushtariy kitob o‘qiydi. Mutolaa uning qisqa biografik ta’rifida “Kitobxon” degan alohida belgi bilan ifodalangan. Kitob o‘qish insonning turli qarashlar, tajribalar va tasavvurlar bilan tanishishiga imkon beradigan odatdir. Uning tanlagan ijtimoiy yo‘nalishi nuqtayi nazaridan ham mutolaa insonning fikrlash doirasini kengaytirishi, turli xarakter va holatlarni mushohada qilishiga yordam berishi mumkin.

U o‘zi haqidagi qo‘shimcha ma’lumotda she’r mutolaa qila olishini qayd etgan. She’riyatga murojaat qilish badiiy so‘z, ritm va hissiy mazmunni qabul qilish bilan bog‘liq qiziqishni anglatadi. Kitobxonlik hamda she’riyatga e’tibor uning bo‘sh vaqtini mazmunli o‘tkazishga intilishini ko‘rsatadi. Bu qiziqishlar uning asosiy ta’lim yo‘lidan tashqari ma’naviy ehtiyojlari va estetik didi ham borligini bildiradi.

Mushtariy raqsga ham yaxshi tushadi. Ushbu mashg‘ulot uning tarjimai holidagi faqat nazariy o‘qish yoki mutolaa bilan cheklanmaydigan jihatni ochadi. Raqs tana harakati, ritmni his qilish, o‘zini erkin ifodalash va muntazam mashq bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. U bu qiziqishni o‘zining muhim xususiyatlaridan biri sifatida tilga olgani, mazkur faoliyat uning shaxsiy dunyosida alohida o‘rin egallashini bildiradi.

Kitob o‘qish, she’riy matnlarni mutolaa qilish va raqs bir-biridan farqli mashg‘ulotlardek tuyuladi. Ammo ular Mushtariy qiziqishlarining kengligini ko‘rsatadi: birida fikr va matn bilan ishlash, ikkinchisida badiiy mazmunni his etish, uchinchisida esa harakat orqali ifoda mavjud. Bu mashg‘ulotlar uning talabalik davrini bir yoqlama emas, intellektual va ijodiy qirralar uyg‘unligida olib borishga moyilligini ko‘rsatadi. Ularni kelajak kasbiy natijalariga bevosita bog‘lash uchun asos yo‘q, biroq ular shaxsiy rivojlanishining muhim fonini tashkil etadi.

Mushtariyning fikricha, odamlar undan ko‘pincha xotirjamlik va sabrni o‘rganishlari mumkin. Bu javob uning o‘zida qadrlaydigan ikki fazilatni aniq nomlaydi. Xotirjamlik turli holatlarda hissiyotlarni boshqara olish, vaziyatga shoshilmasdan yondashish bilan bog‘lanishi mumkin; sabr esa uzoqroq maqsad sari izchil harakat qilishni talab etadi. U bu xususiyatlarni o‘zidan boshqalarga o‘tishi mumkin bo‘lgan tajriba sifatida ko‘rishi bilan e’tiborlidir.

Liderlik masalasida u eng muhim fazilat sifatida “hamma narsani bir xil boshqara bilish”ni tilga oladi. Bu qarash boshqaruvni birgina buyruq berish yoki tashabbus ko‘rsatish sifatida emas, balki turli vazifa va holatlarga muvozanatli munosabatda bo‘lish qobiliyati sifatida talqin qilishini anglatadi. Uning ifodasida “bir xil” so‘zi adolat, izchillik yoki barcha masalaga teng e’tibor qaratish mazmunini anglatishi mumkin. Biroq u bu fikrni batafsil sharhlamagan, shuning uchun uni aynan o‘z so‘zlaridagi mazmunda qabul qilish muhimdir.

Xotirjamlik va sabr haqidagi tasavvurlar liderlikka oid fikri bilan o‘zaro uyg‘un ko‘rinadi. Turli masalalarni boshqarish uchun hissiy barqarorlik, vazminlik va sabr ko‘pincha kerak bo‘ladi. Mushtariy bu sifatlarni hayotiy tajriba va kelajak faoliyatida muhim deb bilishi mumkin. Ayniqsa, universitetdagi dastlabki yillarda bilim olish, yangi muhitga moslashish hamda kelajak rejalarini belgilash uchun ana shunday ichki tayanchlar ahamiyatli bo‘ladi.

Uning qarashlarida boshqalarga namuna bo‘lish da’vosi emas, balki o‘rganish mumkin bo‘lgan insoniy fazilatlarni taklif etish bor. Bu nozik farq uning javoblariga xos vazminlikni ko‘rsatadi. U o‘zining xotirjamligi va sabrini alohida ta’kidlagan ekan, bu xususiyatlar uning maqsad sari harakat haqidagi shiori bilan ham ma’naviy jihatdan bog‘lanadi. Biri ichki barqarorlikni, ikkinchisi esa oldinga intilishni ifodalaydi.

Mushtariyning hayotiy shiori: “Harakatdan to‘xtama, hayot oldinda.” Ushbu jumla uning vaqtni kutib o‘tkazishdan ko‘ra, oldinga qarab intilish va imkoniyatlarni izlashni muhim deb bilishini bildiradi. Shior qisqa bo‘lsa-da, unda ikki tayanch g‘oya bor: harakatni davom ettirish va kelajakni imkoniyat sifatida ko‘rish. Talabalikning boshlang‘ich davrida bunday prinsip yangi bilimlarni egallash va uzoq muddatli niyatlarni yo‘qotmaslik uchun ruhiy tayanch bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Uning yoshlar uchun bildirgan maslahati maqsadga sodiqlik g‘oyasini yanada ochadi: “O‘z maqsadi yo‘lidan hech qachon ortga qaytmasin, yiqilib qolsa ham o‘rnidan tura olsin.” Bu fikr qiyinchilik yoki muvaffaqiyatsizlikni yo‘lning yakuni sifatida emas, davom etish zarur bo‘lgan holat sifatida ko‘rishga undaydi. Mazkur maslahatda insonning o‘z maqsadini aniqlashi, unga sodiq qolishi va sinovlardan so‘ng ham harakatni tiklay olishi muhim o‘rin egallaydi.

Shior va maslahat birgalikda Mushtariyning hayotiy prinsiplarida qat’iyat yetakchi ekanini ko‘rsatadi. Bunda qat’iyat keskinlik emas, balki sabr bilan birga keladi. U boshqalar undan sabr va xotirjamlikni o‘rganishi mumkinligini aytadi, yoshlarni esa yiqilganidan keyin turishga chaqiradi. Shunday qilib, uning qarashida maqsad sari borish hissiy muvozanatni saqlagan holdagi davomiy mehnat bilan bog‘lanadi.

Mushtariyning kelajakdagi orzulari ko‘p, ulardan bittasi o‘z mutaxassisligini mukammal egallab, xalqiga foydali inson bo‘lishdir. Bu maqsad ikki bir-birini to‘ldiruvchi yo‘nalishni qamrab oladi: avvalo tanlangan sohada puxta bilim va ko‘nikmaga ega bo‘lish, keyin esa bu tayyorgarlikni insonlar manfaatiga yo‘naltirish. U kelajakni faqat shaxsiy natijalar bilan o‘lchamay, foydali bo‘lish mezoni bilan ham bog‘laydi.

Mutaxassislikni mukammal egallash niyati hozirgi universitet ta’limiga alohida mazmun beradi. Birinchi kurs bosqichi uning oldiga uzoqroq o‘quv yo‘lini qo‘yadi, ammo maqsadning o‘zi unga yo‘nalish beradi. Bilimni chuqurlashtirish, sohani tushunish va o‘z ustida ishlash bu niyatning tabiiy davomi bo‘lishi mumkin. U hozircha amalga oshirilgan kasbiy loyiha yoki ish tajribasini tilga olmagan; shu bois uning portretida eng muhim jihat — kelajakka qaratilgan aniq mas’uliyat va o‘qishga bo‘lgan tayyorgarlikdir.

Xalqiga foydali inson bo‘lish istagi uning sotsiologik ta’limni tanlagani bilan hamohang eshitiladi. Jamiyat bilan bog‘liq bilimlarga qiziqish va jamoat manfaatiga xizmat qilish niyati bir-birini to‘ldiradigan qarashlardir. Bunday maqsadning qiymati uning balandparvozligida emas, balki uni amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan puxta bilim, sabr va uzluksiz harakatni talab qilishidadir. Mushtariyning o‘z shiori ham aynan shu jarayonda muhim ichki yo‘nalish sifatida namoyon bo‘ladi.

Mushtariyning tengdoshlariga murojaati individual tajribadan tug‘ilgan umumiy dalda sifatida eshitiladi. U yoshlar o‘z maqsadi yo‘lidan qaytmasligi, yiqilgan taqdirda ham o‘rnidan tura olishi kerakligini ta’kidlaydi. Bu fikr yoshlar hayotida uchrashi mumkin bo‘lgan ikkilanish, to‘siq va natija kutilgandek bo‘lmagan vaziyatlarga qarshi ruhiy bardoshlilikni qadrlashini bildiradi. Unga ko‘ra, maqsadga intilish bir marotabalik urinish emas, balki davomli yo‘ldir.

Mazkur maslahat uning o‘z hayotiy shiori bilan bir yo‘nalishda turadi. Oldinda hayot borligini his qilish insonni harakatga undaydi, maqsaddan ortga qaytmaslik esa shu harakatning mazmunini belgilaydi. Bu qarashlarda kelajakka ishonch bor, biroq u faqat orzu qilish emas, sinovdan keyin tiklana olish bilan mustahkamlanadi. Uning xotirjamlik va sabr haqidagi qarashlari ham bu fikrga ichki tayanch bo‘la oladi.

Bugungi kunda Mushtariy uchun asosiy maydon — oliy ta’lim, bilimni oshirish va o‘z qiziqishlarini saqlab qolishdir. Kitobxonlik, badiiy mutolaa va raqs uning shaxsiy dunyosini boyitayotgan bo‘lsa, ta’lim va sertifikat unga akademik izlanish yo‘lini ochadi. Tengdoshlariga bergan maslahati esa u kelajakni faol tanlovlar va qat’iyat orqali qurish mumkin deb bilishini ko‘rsatadi. Bu pozitsiya uning o‘zi ham tanlagan yo‘lda mas’uliyat bilan davom etishga intilayotganini anglatadi.

Mushtariyning bugungi portreti Qo‘shrabotda tug‘ilib, Samarqand davlat universitetida oliy ta’limning ilk bosqichiga kirib kelgan yosh talabaning portretidir. Unda ona tili fanidan olingan milliy sertifikat, mutolaaga qiziqish, she’riyatga e’tibor va raqsga bo‘lgan moyillik bir-birini to‘ldiradi. Bu qirralar uning bilim olishni shaxsiy ma’naviy va ijodiy izlanishlardan ajratmasligini ko‘rsatadi.

U o‘zidan xotirjamlik va sabrni o‘rganish mumkinligini aytadi, liderlikda esa hamma narsani bir xil boshqara bilishni muhim deb biladi. Bu qarashlar uning kelgusidagi rivojlanishida ichki intizom va muvozanatga tayanishga moyilligini anglatadi. “Harakatdan to‘xtama, hayot oldinda.” degan shior esa bu fazilatlarni oldinga intilish bilan bog‘laydi.

Uning oldidagi real vazifa — tanlagan sohasini puxta o‘rganish, talabalik davrining imkoniyatlaridan unumli foydalanish va o‘z maqsadiga sodiq qolishdir. Xalqiga foydali inson bo‘lish istagi aynan shu kundalik tayyorgarlik, bilim va qat’iyat orqali mazmun kasb etadi. Maqsaddan qaytmaslik haqidagi murojaati Mushtariyning bugungi o‘quv yo‘li bilan ertangi kasbiy niyatini bog‘lab turadigan asosiy g‘oya bo‘lib qoladi.