Liderlar Online2 daqiqa
Musiqa — miyamizning yashirin tili: Qanday qilib yetti nota hayotimizni boshqaradi?
Musiqa-miyyamizning yashirin tili

Musiqa — miyamizning yashirin tili: Qanday qilib yetti nota hayotimizni boshqaradi?
Tasavvur qiling, kechki payt uyga charchab keldingiz. Kayfiyatingiz yo‘q, quvvatingiz nolga teng. Telefonda sokin bir musiqani yoqasiz-u, ko‘zingizni yumasiz. Bir necha daqiqadan so‘ng o‘zingizni ancha yengil his qila boshlaysiz. Xo‘sh, nega oddiy tovushlar to‘plami bizning ruhiyatimizga va hatto tanamizga bunchalik kuchli ta’sir qiladi? Musiqa shunchaki ko‘ngilochar vosita emas. U — biologiya, fizika va psixologiyaning mo‘jizaviy qorishmasidir. Keling, musiqaning hayotimizga ta’sirini ilmiy, ammo juda sodda tilda ko‘rib chiqamiz.
Musiqa tinglaganimizda miyamizda haqiqiy bayram boshlanadi. Olimlarning aniqlashicha, biron bir faoliyat (masalan, kitob o‘qish yoki rasm chizish) miyaning ma’lum bir qismini ishlatgan bo‘lsa, musiqa miyaning deyarli barcha qismini bir vaqtda uyg‘otadi. Biz yoqtirgan kuy yangraganda, miyada dofamin (huzur-halovat gormoni) ajralib chiqadi. Xuddi shunday jarayon shokolad yeganimizda yoki sevimli insonimizni ko‘rganimizda ham sodir bo‘ladi. Ya’ni, miya musiqani shirinlik yoki mukofot sifatida qabul qiladi!
Musiqa faqat kayfiyatni ko‘tarmaydi, u tanamizning biologik ritmlarini ham o‘ziga bo‘ysundiradi. Buni ilm-fanda "sinxronizatsiya" (uyg‘unlashuv) deyiladi. Yurak urishi: Tez va ritmik musiqa tinglaganda yurak urishi va qon bosimi tezlashadi. Sokin musiqa esa ularni joyiga tushiradi. Sportdagi yordam: Yugurayotganda tezkor musiqani eshitish charchoqni kamaytiradi. Sababi, miya charchoq signallarini emas, musiqaning ritmini qayta ishlash bilan band bo‘ladi. Og‘riqni qoldirish: Shifoxonalarda o‘tkazilgan tajribalarda, operatsiyadan keyin sevimli musiqasini tinglagan bemorlar kamroq og‘riq sezishgani va tezroq tuzalishgani isbotlangan.
Musiqa tilini tushunish uchun notalarni bilish shart emas. Miyamiz instinktiv ravishda akkordlarni farqlaydi: major (yorqin ohanglar) quvonch, g‘alaba va baxt hissini uyg‘otadi, multfilmlar va bayram qo‘shiqlari odatda major ohangida yoziladi. Minor (g‘amgin ohanglar) esa sokinlik, sog‘inch yoki g‘amginlikni chaqiradi, yolg‘iz qolganda tinglanadigan lirik qo‘shiqlar aynan minor akkordlariga asoslanadi. Eng qizig‘i, inson hali gapirishni o‘rganmasdan turib, musiqiy ohanglardagi quvonch yoki xafalikni ajrata oladi, go‘daklar onasining allasidagi sokinlik va mehribonlik ohangini instinktiv his qilishadi.
Hammada bo‘lgan: radioda bir marta eshitgan qo‘shig‘ingiz kun bo‘yi miyangizda aylanaveradi va undan qutula olmaysiz. Olimlar buni "quloq qurti" (earworm) deb atashadi. Miya tugallanmagan yoki juda oddiy va takrorlanuvchi ritmlarni yaxshi ko‘radi. Agar qo‘shiq juda oddiy bo‘lsa, miya uni "ichki magnitofon" kabi tinmay qayta-qayta aylantiraveradi. Undan qutulishning eng oson ilmiy yo‘li — o‘sha qo‘shiqni oxirigacha to‘liq tinglash yoki miyani boshqa qiyinroq intellektual vazifa (masalan, krossvord) bilan band qilishdir.
Musiqa — tabiat tomonidan insonga berilgan eng ajoyib doridir. U stressni kamaytiradi, xotirani yaxshilaydi (ayniqsa, chet tillarini o‘rganayotganda qo‘shiq matnlarini yodlash juda foydali) va bizni tushunadigan yagona hamrohga aylanadi. Shunday ekan, keyingi safar pleeringizdagi "Play" tugmasini bosganingizda, shunchaki qo‘shiq eshitmayotganingizni, balki miyangiz va tanangiz uchun haqiqiy sog‘lomlashtirish muolajasini o‘tkazayotganingizni yodda tuting!
Muallif: Turg‘unboyeva Shoxsanamxon Bahromjon qizi
Muallif
Turg'unboyeva Shoxsanamxon Bahromjon Qizi
Dutor va Kontrabas ijrochisi · Konservatoriya talabasi · Ko'rik tanlovlar g'olibasi · Kitob do'koni egasi · Yosh tadbirkor


